Η πρόσφατη έγκριση του επενδυτικού σχεδίου στην περιοχή των Κεραμείων Χίου επαναφέρει στο προσκήνιο ένα ζήτημα που υπερβαίνει κατά πολύ τα όρια μιας αναπτυξιακής παρέμβασης. Η περιοχή των Κεραμείων δεν αποτελεί απλώς έναν χώρο βιομηχανικής ιστορίας ή ένα παραθαλάσσιο ακίνητο προς αξιοποίηση. Πρόκειται για έναν τόπο με εξαιρετική γεωλογική, παλαιοντολογική και ιστορική σημασία, η οποία παραμένει σε μεγάλο βαθμό άγνωστη στο ευρύ κοινό.
Τα σημαντικότερα απολιθώματα θηλαστικών του Μέσου Μειόκαινου της Χίου είναι γνωστά στην παγκόσμια επιστημονική κοινότητα εδώ και πολλές δεκαετίες. Ωστόσο, οι αναφορές σε απολιθωμένα ευρήματα της Χίου ανάγονται πολύ παλαιότερα. Ήδη από τον 1ο αιώνα π.Χ. ο Κικέρων καταγράφει ένα παράξενο εύρημα που εντοπίστηκε από αρχαίους λατόμους στη Χίο, ένα απολίθωμα που, σύμφωνα με την περιγραφή του, έμοιαζε με κεφαλή του θεού Πάνα.
Η κύρια απολιθωματοφόρος θέση εντοπίζεται στη θέση «Κεραμεία Μίχαλου», η οποία στη διεθνή βιβλιογραφία αναφέρεται επίσης ως Κεραμαρειά ή Θυμιανά. Η περιοχή παρουσιάζει ιδιαίτερο γεωλογικό ενδιαφέρον. Τα κατώτερα στρώματα ανήκουν στον ασβεστολιθικό σχηματισμό των Κεραμείων και αποτελούνται από άμμους και ιλύες που έχουν μετατραπεί σε πέτρωμα. Τα ανώτερα στρώματα ανήκουν στον σχηματισμό των Νενήτων και αποτελούνται από κιτρινωπούς ασβεστόλιθους με παρεμβολές αργίλου και λιγνίτη, όπου έχουν εντοπισθεί πλούσια ίχνη μαλακίων. Οι αποθέσεις αυτές καλύπτουν ένα ευρύ χρονικό φάσμα από το πρώιμο Μειόκαινο έως το Πλειόκαινο.
Η επιστημονική έρευνα ξεκίνησε ουσιαστικά τη δεκαετία του 1940, όταν εργάτες του εργοστασίου των Κεραμείων εντόπισαν τα πρώτα απολιθώματα υπό την επίβλεψη του γεωλόγου και μετέπειτα καθηγητή Ηλία Παρασκευαΐδη. Το πρώτο υλικό που συλλέχθηκε περιλάμβανε οκτώ είδη μεγάλων θηλαστικών και δύο χελώνες. Οι χελώνες αυτές, ηλικίας Μέσου Μειόκαινου, θεωρούνται μεταξύ των αρχαιότερων γνωστών εκπροσώπων του γένους Testudo παγκοσμίως.
Κατά τις επόμενες δεκαετίες η έρευνα συνεχίστηκε από κορυφαίους Έλληνες και ξένους παλαιοντολόγους. Ιδιαίτερη σημασία είχε η συνεργασία του καθηγητή Ιωάννη Μελέντη με τον Γερμανό παλαιοντολόγο Herbert Tobien. Το 1968 αποκαλύφθηκε το σημαντικότερο ίσως εύρημα της περιοχής: πλήρες κρανίο και κάτω γνάθος μαστόδοντα, το οποίο περιγράφηκε ως Mastodon chioticus.
Αργότερα, οι συστηματικές έρευνες του καθηγητή Γεώργιου Κουφού και των συνεργατών του από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Παρισιού παρείχαν νέα δεδομένα για την ηλικία και τη σύνθεση της πανίδας. Μέσα από τη μελέτη μικροθηλαστικών, τη βιοστρωματογραφία και τη μαγνητοστρωματογραφία των αποθέσεων, η ηλικία της πανίδας προσδιορίστηκε μεταξύ 16,03 και 15,16 εκατομμυρίων ετών.
Τα ευρήματα των Κεραμείων έχουν ιδιαίτερη επιστημονική αξία. Περιλαμβάνουν μαστόδοντες, δεινοθήρια, πρωτόγονες μορφές αγριόχοιρων, αντιλόπες, γαζέλες, ελάφια, σαρκοφάγα, μικροθηλαστικά και καμηλοπαρδάλεις. Το είδος Choerolophodon chioticus θεωρείται από τους παλαιοντολόγους ως ένα από τα αρχαιότερα γνωστά ευρωπαϊκά ευρήματα της ομάδας του και απαντάται μόνο στη Χίο και στη δυτική Μικρά Ασία. Στην περιοχή εντοπίστηκε επίσης το νέο σαρκοφάγο είδος Lophocyon paraskevaidisi, ενώ τα ευρήματα καμηλοπαρδάλεων συνέβαλαν στην αναθεώρηση της ταξινόμησης των σχετικών ειδών της Ανατολικής Μεσογείου.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν και τα μικροθηλαστικά της περιοχής. Ορισμένα από τα δείγματα που συλλέχθηκαν θεωρούνται από τα πλουσιότερα παγκοσμίως για συγκεκριμένες ομάδες οργανισμών και συνέβαλαν στην κατανόηση των μεταναστευτικών διαδρομών της πανίδας από την Ασία και την Αφρική προς την Ευρώπη και αντίστροφα. Η απολιθωμένη πανίδα των Κεραμείων αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα κλειδιά για την κατανόηση της παλαιογεωγραφικής εξέλιξης του Αιγαίου.
Η περιοχή των Κεραμείων συγκαταλέγεται στις αρχαιότερες και σημαντικότερες απολιθωματοφόρες θέσεις θηλαστικών της Ελλάδας. Παρά ταύτα, η έρευνα παραμένει ελλιπής και αποσπασματική. Παράλληλα, είναι γνωστό ότι επί δεκαετίες πραγματοποιούνται ανεξέλεγκτες συλλογές απολιθωμάτων, με αποτέλεσμα πολύτιμο επιστημονικό υλικό να καταλήγει σε ιδιωτικές συλλογές ή να χάνεται οριστικά από την επιστημονική κοινότητα.
Η συζήτηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σήμερα, καθώς η Χίος επιχειρεί να αναδείξει τη γεωλογική της κληρονομιά και να προχωρήσει προς τη δημιουργία Γεωπάρκου διεθνούς αναγνώρισης. Η ιδέα αυτή δεν είναι νέα. Ήδη από το 2002 ο γεωλόγος και παλαιοντολόγος του ΙΓΜΕ Βασίλης Τσελεπίδης είχε προτείνει τη δημιουργία μουσείου απολιθωμάτων και πετρωμάτων στη Χίο, ενώ μεταγενέστερες προτάσεις υποστήριξαν τη δημιουργία ενός Γεωλογικού Πάρκου που θα αξιοποιούσε τον μοναδικό γεωλογικό πλούτο του νησιού.
Υπό το πρίσμα αυτό, η συζήτηση δεν αφορά το αν πρέπει ή δεν πρέπει να πραγματοποιηθεί μια επένδυση. Αφορά το αν η Χίος διαθέτει σήμερα το θεσμικό πλαίσιο που απαιτείται για να προστατεύσει έναν γεώτοπο διεθνούς σημασίας. Αφορά το αν έχουν χαρτογραφηθεί πλήρως οι απολιθωματοφόρες θέσεις, αν προβλέπεται συνεχής επιστημονική παρακολούθηση, αν διασφαλίζεται η δημόσια πρόσβαση στη γνώση που παράγεται από τα ευρήματα και αν η παλαιοντολογική κληρονομιά αντιμετωπίζεται ως δημόσιο αγαθό.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι απόψεις που είχε διατυπώσει ο καθηγητής Γεώργιος Κουφός, σύμφωνα με τις οποίες τα απολιθώματα των Κεραμείων θα μπορούσαν να αποτελέσουν τον πυρήνα μιας οργανωμένης έκθεσης, συνοδευόμενης από εκπαιδευτικές διαδρομές, πληροφοριακό υλικό και υπαίθριες θέσεις παρατήρησης των ευρημάτων στον φυσικό τους χώρο. Μια τέτοια προσέγγιση θα μπορούσε να μετατρέψει τα Κεραμεία σε κέντρο επιστημονικού, εκπαιδευτικού και γεωτουριστικού ενδιαφέροντος διεθνούς εμβέλειας.
Σήμερα η Χίος βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη επιλογή. Τα Κεραμεία δεν αποτελούν απλώς έναν ακόμη χώρο όπου σχεδιάζεται μια μεγάλη επένδυση. Αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους παλαιοντολογικούς και γεωλογικούς τόπους της χώρας. Για τον λόγο αυτό είναι αναγκαίο να δημοσιοποιηθούν οι προβλέψεις που αφορούν την προστασία, τη διαχείριση και την ανάδειξη της παλαιοντολογικής κληρονομιάς της περιοχής. Η τοπική κοινωνία δικαιούται να γνωρίζει εάν προβλέπονται συστηματικές ανασκαφές, μόνιμη επιστημονική εποπτεία, δημιουργία χώρων έκθεσης και ερμηνείας των ευρημάτων και διασφάλιση της δημόσιας πρόσβασης σε αυτά.
Παράλληλα, η Χίος δεν μπορεί να συνεχίσει να αντιμετωπίζει αποσπασματικά τον γεωλογικό της πλούτο. Εάν το νησί επιθυμεί πραγματικά να διεκδικήσει τη θέση που του αξίζει στον παγκόσμιο χάρτη των γεωπάρκων, απαιτείται άμεσα η ίδρυση Διαχειριστικής Αρχής Γεωπάρκου Χίου, με συμμετοχή των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, της ΕΑΓΜΕ, της τοπικής αυτοδιοίκησης και των αρμόδιων κρατικών υπηρεσιών.
Η Αρχή αυτή δεν πρέπει να έχει συμβολικό ή διακοσμητικό χαρακτήρα. Οφείλει να διαθέτει ουσιαστικές αρμοδιότητες προστασίας, γνωμοδότησης και εποπτείας για όλους τους γεωτόπους του νησιού και ιδιαίτερα για περιοχές εξαιρετικής σημασίας όπως τα Κεραμεία. Οφείλει να αποτελεί τον θεσμικό εγγυητή ότι η γεωλογική και παλαιοντολογική κληρονομιά της Χίου δεν θα εξαρτάται από συγκυριακές επιλογές, αλλά θα προστατεύεται μέσα από έναν μόνιμο και επιστημονικά τεκμηριωμένο σχεδιασμό.
Τα Κεραμεία αποτελούν εθνικό και διεθνές επιστημονικό κεφάλαιο. Η δημιουργία Γεωπάρκου Χίου, η ίδρυση Διαχειριστικής Αρχής και η θεσμοθέτηση ειδικού σχεδίου προστασίας και ανάδειξης των Κεραμείων δεν αποτελούν πλέον μια θεωρητική συζήτηση. Αποτελούν αναγκαία προϋπόθεση ώστε ένας γεώτοπος παγκόσμιας σημασίας να διαφυλαχθεί, να μελετηθεί και να αναδειχθεί όπως πραγματικά του αξίζει.
Ακολουθήστε μας στο Google News. Μπείτε στην Viber ομάδα μας και δείτε όλες τις ειδήσεις από τη Χίο και το Βόρειο Αιγαίο.
facebook
youtube
instagram
X
