Η 9η Μαΐου αποτελεί μία από τις πιο συμβολικές ημερομηνίες της σύγχρονης ευρωπαϊκής Ιστορίας. Είναι η ημέρα κατά την οποία, το 1945, έληξε επίσημα στην ευρωπαϊκή ήπειρο ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, η μεγαλύτερη ίσως ανθρώπινη τραγωδία που γνώρισε ποτέ ο δυτικός κόσμος. Κι όμως, μέσα από αυτά τα ερείπια γεννήθηκε η πιο φιλόδοξη ίσως πολιτική και πολιτισμική προσπάθεια συνεργασίας των ευρωπαϊκών λαών. Πέντε χρόνια αργότερα, στις 9 Μαΐου 1950, ο Ρομπέρ Σουμάν παρουσίασε την περίφημη διακήρυξή του, η οποία θεωρείται η αφετηρία της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Η ιδέα ήταν απλή αλλά επαναστατική: οι χώρες που μέχρι χθες αλληλοσπαράζονταν, μπορούσαν να ενώσουν τα στρατηγικά τους συμφέροντα, ώστε ο πόλεμος να καταστεί όχι μόνο αδιανόητος αλλά και πρακτικά αδύνατος. Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα υπήρξε το πρώτο βήμα. Ακολούθησαν οι Συνθήκες της Ρώμης το 1957, η δημιουργία της ΕΟΚ και, σταδιακά, η σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η ευρωπαϊκή ιδέα δεν υπήρξε απλώς ένα οικονομικό εγχείρημα. Ήταν μια βαθιά πολιτική και ηθική υπόσχεση: ότι οι λαοί της Ευρώπης μπορούσαν να συνυπάρξουν μέσα σε ένα πλαίσιο δημοκρατίας, δικαίου, κοινωνικής προστασίας και ειρηνικής συνεργασίας. Για δεκαετίες, παρά τις κρίσεις και τις αντιθέσεις, το σχέδιο αυτό φαίνεται να δικαιώνεται. Η πτώση των συνόρων, η οικονομική ανάπτυξη, η δυνατότητα ελεύθερης διακίνησης ανθρώπων και ιδεών, η εδραίωση δημοκρατικών θεσμών σε χώρες που γνώρισαν δικτατορίες ή αυταρχικά καθεστώτα, δημιούργησαν την αίσθηση ότι η Ευρώπη είχε εισέλθει σε μια ιστορική περίοδο σχετικής σταθερότητας και προόδου.
Η Ελλάδα συνδέθηκε βαθιά με αυτή την πορεία. Η ένταξή της στην ΕΟΚ τον Μάιο του 1979 με έναρξη συμμετοχικής δράσης τον Ιανουάριο του 1981, δεν είχε μόνο οικονομική σημασία. Ήταν μια στρατηγική και ιστορική επιλογή. Μετά από περιόδους πολιτικής αστάθειας, εθνικών περιπετειών και την τραυματική εμπειρία της δικτατορίας, η χώρα αναζήτησε στην ευρωπαϊκή οικογένεια ένα πλαίσιο δημοκρατικής κατοχύρωσης, ανάπτυξης και γεωπολιτικής ασφάλειας. Η συμμετοχή στην ευρωπαϊκή κοινότητα συνέβαλε καθοριστικά στον εκσυγχρονισμό θεσμών, στην ανάπτυξη υποδομών, στην ενίσχυση των περιφερειών και στην άνοδο του βιοτικού επιπέδου σημαντικού μέρους της κοινωνίας.
Ωστόσο, η ιστορία δεν κινείται ποτέ γραμμικά. Η μεγάλη οικονομική κρίση της προηγούμενης δεκαετίας, οι ανισότητες που προκάλεσε η άναρχη πολλές φορές παγκοσμιοποίηση, η ενεργειακή ανασφάλεια, οι μεταναστευτικές πιέσεις, η άνοδος των λαϊκισμών και, τα τελευταία χρόνια, ο ρωσο- ουκρανικός πόλεμος μαζί με τα δύσκολα άλυτα θέματα της Μέσης Ανατολής, επανέφεραν στην ευρωπαϊκή πραγματικότητα αισθήματα φόβου και αβεβαιότητας που πιστέψαμε ότι ανήκαν οριστικά στο παρελθόν. Αποκάλυψαν με έντονο τρόπο τις εξαρτήσεις της ευρωπαϊκής ηπείρου σε κρίσιμους τομείς, όπως η ενέργεια, η άμυνα και η βιομηχανική παραγωγή. Επί πλέον οι κάθε είδους αναθεωρητισμοί πυκνώνουν γύρω από την ήπειρο.
Μέσα σε αυτό το σύνθετο περιβάλλον, ο απλός Έλληνας πολίτης αισθάνεται συχνά ότι οι μεγάλες υποσχέσεις της μεταπολεμικής εποχής δοκιμάζονται. Το αυξημένο κόστος ζωής, η ανασφάλεια για το μέλλον, η αίσθηση ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται μακριά από την καθημερινότητα των κοινωνιών, τροφοδοτούν απογοήτευση και δυσπιστία. Η παγκοσμιοποίηση, που παρουσιάστηκε επί δεκαετίες ως ο ασφαλής δρόμος προς την ευημερία, αποδείχθηκε σε πολλές περιπτώσεις άνιση και ασταθής. Η Ελλάδα βιώνει αυτές τις εξελίξεις με ιδιαίτερη ένταση. Μετά από μια μακρά οικονομική περιπέτεια, η ελληνική κοινωνία και κυρίως η περιφέρεια, εξακολουθεί να παλεύει με τις δυσκολίες της καθημερινότητας, την δημογραφική συρρίκνωση, την περιφερειακή εγκατάλειψη και την αβεβαιότητα των νέων ανθρώπων. Παρά τις σημαντικές προσπάθειες των τελευταίων ετών, παραμένει έντονη η ανάγκη ενός συλλογικού οράματος που να υπερβαίνει την απλή διαχείριση των προβλημάτων.
Η χώρα έχει ανάγκη από ένα πνεύμα ανάτασης και δημιουργικής αυτοπεποίθησης. Η ευρωπαϊκή της πορεία παραμένει στρατηγικά αδιαπραγμάτευτη, όμως η συμμετοχή στην Ευρώπη δεν αρκεί από μόνη της ως απάντηση σε όλα τα εθνικά ζητήματα. Απαιτούνται παράλληλα και ισχυρές εσωτερικές προτεραιότητες: Πολιτισμός, Παραγωγικότητα, Περιφέρεια.
Ο Πολιτισμός αποτελεί μία από αυτές τις προτεραιότητες. Όχι ως διακοσμητικό στοιχείο, αλλά ως πυλώνας ταυτότητας, Παιδείας, παραγωγής και κοινωνικής συνοχής. Η Ελλάδα διαθέτει ένα μοναδικό ιστορικό και πνευματικό κεφάλαιο, το οποίο συχνά παραμένει υπο-αξιοποιημένο. Οι βιβλιοθήκες, τα τοπικά μουσεία, τα περιφερειακά πανεπιστήμια, οι πολιτιστικοί θεσμοί της περιφέρειας μπορούν να λειτουργήσουν ως σημαντικές εστίες δημιουργίας και εξωστρέφειας και όχι μόνο ως φορείς εκδηλώσεων.
Η Παραγωγικότητα, ιδιαίτερα στον πρωτογενή τομέα, αποκτά κρίσιμη σημασία. Σε μια εποχή διεθνών αναταράξεων και επισιτιστικών αβεβαιοτήτων, η παραγωγική αυτάρκεια δεν αποτελεί παρωχημένη έννοια αλλά στοιχείο εθνικής ανθεκτικότητας, τομέας στον οποίον αγωνίζονται ιδιαιτέρως ακόμα και τα ισχυρά κράτη. Η ελληνική ύπαιθρος χρειάζεται στήριξη, σύγχρονες υποδομές, τεχνολογική αναβάθμιση και κυρίως ανθρώπους που θα μπορούν να παραμείνουν και να δημιουργήσουν στον τόπο τους.
Τρίτον η Περιφέρεια δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως δευτερεύουσα γεωγραφική ζώνη. Η υπερσυγκέντρωση πληθυσμού και δραστηριοτήτων στα αστικά κέντρα αποδυναμώνει την κοινωνική και εθνική συνοχή. Μια πραγματικά βιώσιμη Ελλάδα προϋποθέτει ζωντανές πόλεις και χωριά, ισχυρές τοπικές κοινωνίες και ισόρροπη ανάπτυξη που θα συντελέσει στην συνολική εθνική ανέλιξη.
Η Ευρώπη βρίσκεται σήμερα σε ένα σταυροδρόμι. Το ίδιο και η Ελλάδα. Όμως οι μεγάλες ιστορικές περίοδοι δεν κρίνονται μόνο από τις δυσκολίες τους αλλά και από την ικανότητα των κοινωνιών να ανασυντάσσονται. Η ευρωπαϊκή ιδέα γεννήθηκε μέσα από τα ερείπια ενός παγκοσμίου πολέμου. Ίσως γι’ αυτό εξακολουθεί να διαθέτει ακόμη βαθιές εφεδρείες αντοχής και ανανέωσης. Η 9η Μαΐου δεν είναι λοιπόν μόνο μια επέτειος μνήμης. Είναι και μια υπενθύμιση ευθύνης. Ότι η ειρήνη, η δημοκρατία, η πρόοδος και η συνεργασία δεν είναι ποτέ οριστικά κατακτημένες. Χρειάζονται διαρκή προσπάθεια, αυτογνωσία και μέγιστη πολιτική ωριμότητα. Και κυρίως χρειάζονται κοινωνίες που να συνεχίζουν να πιστεύουν ότι, παρά τις δυσκολίες, το κοινό ευρωπαϊκό μέλλον αξίζει να ολοκληρωθεί.
Ακολουθήστε μας στο Google News. Μπείτε στην Viber ομάδα μας και δείτε όλες τις ειδήσεις από τη Χίο και το Βόρειο Αιγαίο.
facebook
youtube
instagram
X
