Στα ανοιχτά της Χίου, τα δεξαμενόπλοια είναι πια κομμάτι του τοπίου. Αν κάποιο από αυτά ρύπαινε τις ακτές, πρώτοι θα πλήττονταν οι ψαράδες, οι ξενοδόχοι και οι οικογένειες του νησιού. Ένα διεθνές σύστημα προβλέπει την αποζημίωσή τους, έως σχεδόν 900 εκατ. ευρώ. Το 2026 όμως μας θύμισε ότι αυτό το δίχτυ ασφαλείας δεν καλύπτει τα πάντα.
Στη Χίο, η θάλασσα δίνει ζωή στο νησί. Τρέφει τους ψαράδες και γεμίζει κάθε καλοκαίρι τις παραλίες και τα ξενοδοχεία. Στα ανοιχτά όμως, ανάμεσα στο νησί και τα μικρασιατικά παράλια, περνούν και πλοία φορτωμένα με πετρέλαιο. Αν αύριο μια κηλίδα έφτανε στις ακτές μας, ένα ερώτημα θα τίθετο αμέσως: ποιος θα πλήρωνε και ποιος θα αποκαθιστούσε τις ζημιές;
Τα δεξαμενόπλοια που φορτώνουν στη Μαύρη Θάλασσα περνούν στη Μεσόγειο μέσω των τουρκικών Στενών και στη συνέχεια του Αιγαίου. Το βορειοανατολικό Αιγαίο, όπου βρίσκεται η Χίος, είναι υποχρεωτικό πέρασμα.
Ορισμένα δεν κάνουν απλώς διέλευση. Τον Ιούλιο του 2024, τουλάχιστον τέσσερα πλοία που είχαν αναχωρήσει από ρωσικά λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας με περίπου 123.000 τόνους ντίζελ έφτασαν σε διεθνή ύδατα νότια του νησιού. Στόχος τους ήταν να μεταφορτώσουν το φορτίο σε άλλα πλοία, σύμφωνα με στοιχεία της LSEG που επικαλείται το Reuters. Τον Οκτώβριο του 2025, το «Πρώτο Θέμα» ανέφερε ότι οι μεταφορτώσεις αυτές στην ανοιχτή θάλασσα επεκτείνονταν στο τρίγωνο Χίου–Σαμοθράκης–Λήμνου.
Οι επιχειρήσεις αυτές δεν είναι καθαυτές παράνομες. Κάθε μεταφόρτωση, ωστόσο, είναι λεπτός χειρισμός σε μια θάλασσα που συχνά σαρώνουν ισχυροί άνεμοι. Η Αθήνα έχει δείξει ότι μπορεί να αντιδράσει: το 2024, το Πολεμικό Ναυτικό περιόρισε τη ναυσιπλοΐα ανοιχτά της Πελοποννήσου, ένα μέτρο που αποσκοπούσε στην αποθάρρυνση αυτών των μεταφορτώσεων.
Σε περίπτωση πετρελαιοκηλίδας από δεξαμενόπλοιο, η Ελλάδα μπορεί να στηριχθεί σε διεθνείς συμβάσεις που διαχειρίζονται τα Διεθνή Ταμεία Αποζημίωσης για Ζημίες από Ρύπανση από Πετρέλαιο (IOPC Funds), δύο διακυβερνητικοί οργανισμοί με έδρα το Λονδίνο.
Το πρώτο επίπεδο αφορά τον πλοιοκτήτη. Ευθύνεται ακόμη και χωρίς υπαιτιότητα, έως ένα ανώτατο όριο που εξαρτάται από το μέγεθος του πλοίου. Οφείλει να είναι ασφαλισμένος, συνήθως σε ένα «P&I Club», δηλαδή έναν αλληλασφαλιστικό οργανισμό πλοιοκτητών.
Το δεύτερο επίπεδο είναι το Ταμείο του 1992, το οποίο χρηματοδοτούν οι εταιρείες που παραλαμβάνουν πετρέλαιο διά θαλάσσης. Παρεμβαίνει όταν ο πλοιοκτήτης δεν μπορεί να πληρώσει ή όταν ξεπεραστεί το όριο ευθύνης του. Τότε διατίθενται έως 203 εκατ. ΕΤΔ (Ειδικά Τραβηχτικά Δικαιώματα, λογιστική μονάδα του ΔΝΤ) ανά περιστατικό, δηλαδή περίπου 245 εκατ. ευρώ.
Το τρίτο επίπεδο είναι το Συμπληρωματικό Ταμείο, στο οποίο συμμετέχει η Ελλάδα. Ανεβάζει το συνολικό ποσό στα 750 εκατ. ΕΤΔ ανά περιστατικό, δηλαδή σχεδόν 900 εκατ. ευρώ.
Το σύστημα αυτό το έχουμε ήδη δοκιμάσει. Τη νύχτα της 10ης Σεπτεμβρίου 2017, γύρω στις 2 τα ξημερώματα, το μικρό δεξαμενόπλοιο «Αγία Ζώνη ΙΙ» βυθίστηκε στο αγκυροβόλιο, δυτικά του Πειραιά, κοντά στη Σαλαμίνα. Ναυπηγημένο το 1972, μετέφερε περίπου 2.200 τόνους πετρελαιοειδών, σύμφωνα με τα IOPC Funds.
Μέσα σε λίγες ημέρες, το μαζούτ μαύρισε τις ακτές της Σαλαμίνας και στη συνέχεια του Πειραιά και των νότιων προαστίων της Αθήνας, έως τη Γλυφάδα και τη Βούλα. Οι παραλίες έκλεισαν για κολύμβηση. Η αλιεία και ο τοπικός τουρισμός βρέθηκαν άμεσα σε κίνδυνο. Χρειάστηκαν μήνες καθαρισμού μέχρι να αρθούν οι τελευταίες απαγορεύσεις κολύμβησης, την άνοιξη του 2018.
Οι πληγέντες στράφηκαν τότε στο Ταμείο του 1992. Στις αρχές Νοεμβρίου 2017, το Ταμείο άνοιξε γραφείο υποβολής αξιώσεων στον Πειραιά, με έντυπα στη γλώσσα μας. Ψαράδες, επαγγελματίες του τουρισμού και εταιρείες απορρύπανσης κατέθεσαν εκεί περισσότερους από 400 φακέλους.
Ο απολογισμός τον Μάρτιο του 2026: από τα 81 εκατ. ευρώ που ζητήθηκαν, εγκρίθηκαν 17,35 εκατ. και καταβλήθηκαν 16,92 εκατ., σύμφωνα με τα IOPC Funds. Η απόκλιση αυτή υπενθυμίζει έναν βασικό κανόνα: το Ταμείο αποζημιώνει μόνο τις ζημίες που μπορούν να αποδειχθούν. Και οι πληγέντες έχουν μόλις τρία χρόνια για να καταλήξουν σε συμβιβασμό ή να προσφύγουν στη δικαιοσύνη.
Στις 30 Ιουνίου 2026, το «Caroline Bezengi», ένα δεξαμενόπλοιο 25 ετών υπό κυρώσεις, φορτωμένο με περίπου 800.000 βαρέλια αργού, προσάραξε σε θαλάσσιο καταφύγιο ανοιχτά του Ομάν, όπως μεταδίδει το MaritimeCyprus.
Κανένας αναγνωρισμένος δυτικός ασφαλιστής δεν κάλυπτε το πλοίο. Τα IOPC Funds αρνήθηκαν να χρηματοδοτήσουν τον καθαρισμό, καθώς το περιστατικό αντιμετωπίζεται ως πολεμική ενέργεια, περίπτωση που εξαιρείται από τις συμβάσεις, σύμφωνα με το Reuters. Κι όμως, το Ομάν είναι μέλος του συστήματος.
Ο κίνδυνος αυτός δεν είναι πια μακρινός. Τον Δεκέμβριο του 2025, επίθεση με drones, την οποία ανέλαβε το Κίεβο, έπληξε το δεξαμενόπλοιο «Qendil» νοτιοδυτικά της Κρήτης, σύμφωνα με το Bloomberg. Καθώς ήταν άδειο, δεν προκλήθηκε διαρροή. Στις 6 Σεπτεμβρίου 2026, το «Lady Mariia», ένα ρωσικό φορτηγό πλοίο υπό κυρώσεις, έγινε με τη σειρά του στόχος μεταξύ Κρήτης και Λιβύης από άγνωστους δράστες, όπως μεταδίδει το The Maritime Executive. Αν ένα φορτωμένο δεξαμενόπλοιο χτυπιόταν κοντά στις ακτές μας, η ρήτρα της «πολεμικής ενέργειας» θα μπορούσε και πάλι να αφήσει τους πληγέντες χωρίς αποζημίωση.
Τον Απρίλιο, το Lloyd’s List επισήμαινε ένα ακόμη κενό: αν ένα δεξαμενόπλοιο χωρίς αναγνωρισμένη ασφάλιση προκαλέσει πετρελαιοκηλίδα, το Ταμείο ενδέχεται να χρειαστεί να πληρώσει στη θέση του πλοιοκτήτη. Θα απαιτούνταν όμως η έγκριση της εκτελεστικής του επιτροπής, ενώ οι τραπεζικοί περιορισμοί θα μπορούσαν να καθυστερήσουν τις πληρωμές.
Τέλος, το σύστημα καλύπτει μόνο τους έμμονους υδρογονάνθρακες, όπως το αργό ή το βαρύ μαζούτ, που μεταφέρονται με δεξαμενόπλοια. Η διαρροή καυσίμου από ένα φορτηγό ή ένα πλοίο της ακτοπλοΐας υπάγεται σε άλλο, λιγότερο γενναιόδωρο καθεστώς.
Δεν χρειάζεται να περιμένουμε το ατύχημα. Ψαράδες, ξενοδόχοι και ο Δήμος μπορούν από σήμερα να φυλάσσουν τα στοιχεία αλιευμάτων, τα στοιχεία πληρότητας και τα λογιστικά τους βιβλία. Σε περίπτωση πετρελαιοκηλίδας, τα έγγραφα αυτά θα κάνουν τη διαφορά απέναντι στο Ταμείο, το οποίο άλλωστε διαθέτει τα έντυπά του και στα ελληνικά.
Οι αρχές μπορούν να βεβαιωθούν ότι το σχέδιο αντιμετώπισης θαλάσσιας ρύπανσης του νησιού είναι επικαιροποιημένο και ότι ο αναγκαίος εξοπλισμός βρίσκεται επί τόπου. Το σύστημα αποζημιώσεων παραμένει πολύτιμο, όμως η καλύτερη πετρελαιοκηλίδα θα είναι πάντα εκείνη που δεν θα συμβεί ποτέ.
Οι ειδήσεις σήμερα Ακολουθήστε μας στο Google News. Μπείτε στην Viber ομάδα μας και δείτε όλες τις ειδήσεις από τη Χίο και το Βόρειο Αιγαίο.
facebook
youtube
instagram
X
