Μια άγνωστη στο ευρύ κοινό ιστορία αυταπάρνησης, στρατιωτικού καθήκοντος και προσήλωσης στα εθνικά σύμβολα, η οποία εκτυλίχθηκε τον Απρίλιο του 1941, κατά τις τελευταίες δραματικές ημέρες της γερμανικής εισβολής στην Ελλάδα, αναδεικνύει η Δημόσια Κεντρική Ιστορική Βιβλιοθήκη Χίου «Κοραής», παρουσιάζοντας ένα σπάνιο ιστορικό κειμήλιο που συνδέεται άμεσα με τη συμμετοχή των Χιωτών στο Έπος του 1940.
Πρόκειται για ένα αυθεντικό τεμάχιο της πολεμικής σημαίας του 23ου Συντάγματος Πεζικού της Χίου, το οποίο διασώθηκε λίγο πριν από την καταστροφή της, προκειμένου να μην περιέλθει στα χέρια των γερμανικών στρατευμάτων. Το πολύτιμο αυτό κατάλοιπο, που φέρει ζωγραφισμένη τη μορφή του Αγίου Γεωργίου, συνοδεύεται από μια ιδιόχειρη έκθεση του Χιώτη στρατιώτη Ιωάννη Νικ. Μαρή, χρονολογημένη στις 31 Μαΐου 1950, στην οποία περιγράφονται με εξαιρετική παραστατικότητα οι συνθήκες της διάσωσής του.
Η ιστορική έρευνα και επιστημονική τεκμηρίωση, που πραγματοποιήθηκε από την Άννα Χαζίρη, ανασυνθέτει τα γεγονότα εκείνης της περιόδου, φωτίζοντας μια ξεχωριστή πτυχή της πολεμικής διαδρομής των Χιωτών στρατιωτών.
Η δραματική υποχώρηση και η διαταγή καταστροφής της σημαίας
Σύμφωνα με τη χειρόγραφη μαρτυρία, στις 12 Απριλίου 1941, ενώ ο ελληνικός στρατός βρισκόταν σε υποχώρηση απέναντι στη γερμανική προέλαση, ο Ιωάννης Μαρής διατάχθηκε να τεθεί υπό τις εντολές του εφέδρου υπολοχαγού Παραδείση, αναλαμβάνοντας καθήκοντα διοικητή της Ομάδας Διασώσεως Σημαίας.
Η οπισθοχώρηση εξελίχθηκε σε μια εξαντλητική πορεία μέσα από δύσβατες περιοχές, με τους στρατιώτες να προσπαθούν να αποφύγουν τη σύλληψη. Από τους πέντε αρχικούς παραστάτες της σημαίας, έπειτα από τέσσερις ημέρες είχε απομείνει μόνον ένας, ο στρατιώτης Αξιώτης, γεγονός που ανάγκασε τον Μαρή να αναπληρώσει τις απώλειες με συναδέλφους του.
Η κατάσταση επιδεινώθηκε όταν, κατά την έβδομη ημέρα της υποχώρησης, το 1ο Τάγμα του Συντάγματος ενεπλάκη σε μάχη με τους Γερμανούς στην περιοχή του Άργους Ορεστικού. Η διάσπαση των ελληνικών γραμμών οδήγησε σε άτακτη υποχώρηση, ενώ η εξάντληση από τις συνεχείς πορείες υποχρέωσε τον Μαρή να εγκαταλείψει ακόμη και τον κοντό της σημαίας.
Η καθοριστική στιγμή ήρθε όταν η μικρή ομάδα έφθασε έξω από το Τσοτύλι, όπου αντίκρισε Γερμανούς στρατιώτες να πραγματοποιούν ελέγχους σε Έλληνες στρατιωτικούς. Καθώς κάθε δυνατότητα διαφυγής είχε πλέον εξανεμιστεί, ενεργοποιήθηκε η προηγούμενη διαταγή του διοικητή του Συντάγματος, συνταγματάρχη Αριστοτέλη Μπάρμπανου, σύμφωνα με την οποία η πολεμική σημαία δεν έπρεπε σε καμία περίπτωση να παραδοθεί στον εχθρό.
Ο Μαρή περιγράφει χαρακτηριστικά ότι ο υπολοχαγός Παραδείσης «με διέταξε να κάψω την Σημαίαν, όπως και έγινεν, αφού προηγουμένως αφηρέσαμεν εξ αυτής τεμάχιον».
Με αυτή την πράξη η σημαία καταστράφηκε, όμως ένα μικρό τμήμα της διασώθηκε, διατηρώντας μέχρι σήμερα ζωντανή τη μνήμη εκείνων των γεγονότων.
Το τεμάχιο που έφθασε στη Χίο και ο χαμένος σταυρός
Το διασωθέν κομμάτι παραδόθηκε στον στρατιώτη Νικόλαο Καρούσο, παρουσία των Γ. Καραμαούνα και Παραδείση, ενώ ο Ιωάννης Μαρής ανέλαβε να θάψει τον σταυρό που βρισκόταν στην κορυφή του κοντού της σημαίας.
Χρόνια αργότερα, τον Ιούνιο του 1948, ο ίδιος επέστρεψε στο Τσοτύλι και επιχείρησε να εντοπίσει το σημείο της ταφής. Η προσπάθειά του, ωστόσο, απέβη άκαρπη, καθώς δεν θυμόταν με ακρίβεια την τοποθεσία, ενώ δεν αποκλειόταν να είχε μεταβληθεί η μορφολογία του εδάφους.
Αντίθετα, το μικρό υφασμάτινο τεμάχιο ακολούθησε διαφορετική διαδρομή. Σύμφωνα με την έκθεση, μεταφέρθηκε από τον Καρούσο στην Αθήνα, ενδεχομένως μέσω του Αρχιεπισκόπου, χωρίς ωστόσο να υπάρχει απόλυτη βεβαιότητα για το συγκεκριμένο πρόσωπο, και στη συνέχεια εστάλη στη Χίο, όπου κατέληξε στις συλλογές της Βιβλιοθήκης «Κοραής».
Σήμερα το κειμήλιο φυλάσσεται με αρχειονομικό αριθμό Α/Α 132, ενώ η χειρόγραφη έκθεση του Μαρή περιλαμβάνεται στη Συλλογή Χειρογράφων με αριθμό 2168.
Από την πλατεία Βουνακίου στο μέτωπο του 1940
Η ιστορία της σημαίας συνδέεται με την πολεμική πορεία του 23ου Συντάγματος Πεζικού, το οποίο αποτελούσε οργανικό τμήμα της 13ης Μεραρχίας Πεζικού Αρχιπελάγους.
Στις 28 Οκτωβρίου 1940, μετά την είσοδο της Ελλάδας στον πόλεμο, πλήθος Χιωτών είχε συγκεντρωθεί στην πλατεία Βουνακίου, προκειμένου να αποχαιρετήσει τους περίπου 1.000 άνδρες που επιβιβάστηκαν στα πλοία με προορισμό το μέτωπο.
Το Σύνταγμα συμμετείχε σε επιχειρήσεις στη Βόρεια Ελλάδα και στο αλβανικό μέτωπο, αντιμετωπίζοντας σημαντικές δυσκολίες εξαιτίας του περιορισμένου εξοπλισμού. Στις 19 Νοεμβρίου 1940, μια ασυνεννοησία κατά τη διάρκεια νυχτερινής επιχείρησης προκάλεσε την απώλεια 30 στρατιωτών και τον τραυματισμό άλλων 100.
Παρά τις βαρύτατες απώλειες, οι άνδρες του συνέχισαν τις επιχειρήσεις, συμβάλλοντας στην κατάληψη εχθρικών υψωμάτων.
Η παρουσία των Χιωτών στις πολεμικές επιχειρήσεις του 1940 αποτελούσε συνέχεια μιας μακράς στρατιωτικής παράδοσης, με αφετηρία τη Μεραρχία Αρχιπελάγους, η οποία είχε συγκροτηθεί το 1916 και διακρίθηκε στη Μάχη του Σκρα ντι Λέγκεν τον Μάιο του 1918.
Ογδόντα πέντε χρόνια μετά τα γεγονότα του Απριλίου 1941, το φθαρμένο ύφασμα με τη μορφή του Αγίου Γεωργίου και η προσωπική μαρτυρία του Ιωάννη Μαρή συνθέτουν ένα σπάνιο ιστορικό τεκμήριο για τη συμμετοχή της Χίου στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Η ανάδειξή τους από τη Βιβλιοθήκη «Κοραής» προσφέρει τη δυνατότητα να ανασυγκροτηθεί μια ανθρώπινη ιστορία που διαφορετικά θα μπορούσε να είχε χαθεί στη λήθη, αποτυπώνοντας την απόφαση μιας ομάδας στρατιωτών να καταστρέψει την πολεμική της σημαία, προκειμένου να αποτρέψει την παράδοσή της στους κατακτητές.
Το μικρό τεμάχιο που διατηρήθηκε αποτελεί πλέον ένα απτό κατάλοιπο εκείνης της επιλογής, συνδέοντας την ιστορική μνήμη του τόπου με τους ανθρώπους που υπηρέτησαν και πολέμησαν στις τάξεις του 23ου Συντάγματος Πεζικού.
Οι ειδήσεις σήμερα Ακολουθήστε μας στο Google News. Μπείτε στην Viber ομάδα μας και δείτε όλες τις ειδήσεις από τη Χίο και το Βόρειο Αιγαίο.
facebook
youtube
instagram
X
