Οι τέσσερις νησιωτικές Περιφέρειες της χώρας συναντώνται στη Ρόδο για να υπογράψουν ένα ακόμη Μνημόνιο Συνεργασίας. Η πρωτοβουλία παρουσιάζεται ως θεσμική συνέχεια της «Διακήρυξης της Κέρκυρας», η οποία διαμορφώθηκε στην Κέρκυρα και υπογράφηκε τον Ιούλιο του 2025 στη Λέσβο από τις Περιφέρειες Ιονίων Νήσων, Βορείου και Νοτίου Αιγαίου. Τώρα προστίθεται και η Κρήτη και εξαγγέλλεται ένα «σταθερό πλαίσιο κοινών δράσεων και παρεμβάσεων».
Μια ενδιαφέρουσα πρωτοβουλία νησιωτικής συνεργασίας. Τα νησιά έχουν κοινά προβλήματα, χρειάζονται ισχυρή συλλογική εκπροσώπηση και οφείλουν να διεκδικούν από κοινού πόρους και ειδικές ευρωπαϊκές πολιτικές.
Το ερώτημα, όμως, δεν είναι πόσες φορές θα συναντηθούν οι περιφερειάρχες ούτε πόσες διακηρύξεις θα υπογράψουν. Είναι τι άλλαξε μετά την προηγούμενη υπογραφή και τι ακριβώς σχεδιάζεται να αλλάξει με την επόμενη.
Όραμα χωρίς δεσμεύσεις
Η Διακήρυξη του 2025 εξήγγειλε βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη, ανταλλαγή τεχνογνωσίας, διεθνή συνεργασία, τακτικές συνεδριάσεις και τη συγκρότηση Μόνιμου Δικτύου Νησιωτικών Περιφερειών. Έναν χρόνο αργότερα, αναγγέλλεται ένα νέο Μνημόνιο, με ενδιαφέρουσες αλλά πάλι γενικές αναφορές σε «αναπτυξιακές προτεραιότητες», «κοινή πορεία» και «βιώσιμο μέλλον».
Αυτό που λείπει και θα άξιζε να γνωρίζουν οι πολίτες και οι πρωτοβάθμιοι φορείς Τ.Α. της περιοχής, είναι ένας δημόσιος απολογισμός των αποτελεσμάτων της υπογραφής της «Διακήρυξης της Κέρκυρας». Απολογισμό τον οποίο ελπίζουμε να γίνουμε κοινωνοί κατά της διαδικασίες στη συνάντηση της Ρόδου...
Γιατί χωρίς αντίστοιχους απολογισμούς, αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα πολλών τέτοιων πρωτοβουλιών. Η υπογραφή μετατρέπεται σε υποκατάστατο πολιτικής. Παράγει φωτογραφίες, δηλώσεις, προσδοκίες και πρόσκαιρη δημοσιότητα, χωρίς να δημιουργεί αναγκαστικά μηχανισμούς εφαρμογής των στόχων.
Ένα σοβαρό μνημόνιο θα έπρεπε να απαντά τουλάχιστον σε κάποια από τα ακόλουθα πέντε ερωτήματα:
Χωρίς αυτές τις απαντήσεις, το Μνημόνιο αυτό, όπως και κάθε αντίστοιχο, κινδυνεύει να αποτελέσει περισσότερο εργαλείο διασποράς προσδοκιών παρά άσκηση περιφερειακής πολιτικής.
Το Βόρειο Αιγαίο δεν αντέχει “συμβολικές” πολιτικές
Για το Βόρειο Αιγαίο το ζήτημα είναι ακόμη σοβαρότερο. Δεν πρόκειται για μία απλώς «νησιωτική» Περιφέρεια με ορισμένα πρόσθετα μεταφορικά κόστη. Πρόκειται για την Περιφέρεια με το χαμηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ στην Ελλάδα: μόλις 13.136 ευρώ, έναντι 21.301 ευρώ του εθνικού μέσου όρου, σύμφωνα με τα τελευταία περιφερειακά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ.
Παράλληλα, ο μόνιμος πληθυσμός της μειώθηκε από 199.231 κατοίκους το 2011 σε 194.943 το 2021. Πολύ πιο ανησυχητική είναι η ηλικιακή σύνθεση: οι κάτοικοι ηλικίας 20–29 ετών μειώθηκαν κατά 24,3% και εκείνοι των 30–39 ετών κατά 15,1%, ενώ αυξήθηκαν σημαντικά οι μεγαλύτερες ηλικίες.
Αυτά δεν είναι απλοί αριθμοί. Περιγράφουν μία Περιφέρεια που χάνει νέους, παραγωγικό δυναμικό και δυνατότητες αναπαραγωγής των τοπικών κοινωνιών της. Στη Χίο, στη Λέσβο, στη Σάμο, στη Λήμνο και στην Ικαρία, η νησιωτικότητα δεν είναι αφηρημένο αναπτυξιακό «πλεονέκτημα». Είναι καθημερινό αυξημένο κόστος μετακίνησης, περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες, ελλείψεις προσωπικού και ανασφάλεια για το αν μια οικογένεια μπορεί να παραμείνει στον τόπο της.
Η ατζέντα που απουσιάζει
Την ώρα που ανακοινώνεται το νέο Μνημόνιο, δεν παρουσιάζεται μία κοινή, κοστολογημένη διεκδίκηση των Περιφερειών για το Μεταφορικό Ισοδύναμο. Το εργαλείο αυτό θεσπίστηκε ακριβώς για να εξισώνει το κόστος θαλάσσιας μεταφοράς επιβατών, εμπορευμάτων και καυσίμων με το αντίστοιχο χερσαίο κόστος. Ωστόσο, η ουσία του δεν κρίνεται από την ύπαρξη μιας ηλεκτρονικής πλατφόρμας αλλά από την έγκαιρη πληρωμή, την επάρκεια των πιστώσεων και την πραγματική κάλυψη του πρόσθετου νησιωτικού κόστους.
Δεν παρουσιάζεται επίσης κοινό σχέδιο για την ακτοπλοΐα: ελάχιστες εγγυημένες συχνότητες, ανώτατος αποδεκτός χρόνος απομόνωσης μικρών νησιών, ανανέωση στόλου, ποιότητα υπηρεσίας, προσβασιμότητα και διαφάνεια στη χρηματοδότηση των άγονων γραμμών.
Ούτε στόχοι για εναέριες μεταφορές μεταξύ των νησιών και με το κέντρο. Το κόστος εισιτηρίου και ένας έλεγχος για τη διακύμανση του κόστους της συγκεκριμένης μεταφοράς στην αεροπορική εταιρεία. Ακόμη και για την υπόθεση των υδατοδρομίων και των σχετικών μεταφορών με Υδροπλάνα. Να την κλείσουμε τη συζήτηση αν υπάρχει θέμα ή να οργανώσουμε την υποστήριξη για τις αναγκαίες διαδικασίες.
Ούτε προκύπτει συντονισμένη διεκδίκηση για καθολική εφαρμογή των μειωμένων συντελεστών ΦΠΑ στα νησιά. Από την 1η Ιανουαρίου 2026 το μειωμένο καθεστώς επεκτάθηκε σε νησιά του Βορείου Αιγαίου και των Δωδεκανήσων με πληθυσμό έως 20.000 κατοίκους, ενώ η Χίος, η Λέσβος και η Σάμος διατηρούν ειδικό καθεστώς συνδεδεμένο με τη λειτουργία δομών υποδοχής. Η νησιωτικότητα, όμως, δεν παύει πάνω από ένα αυθαίρετο πληθυσμιακό όριο ούτε είναι εύλογο μια μόνιμη γεωγραφική επιβάρυνση να συνδέεται με το προσφυγικό.
Το ίδιο ισχύει για την υποστελέχωση νοσοκομείων, κέντρων υγείας, σχολείων, τεχνικών υπηρεσιών δήμων και Περιφερειών. Χωρίς ειδικό νησιωτικό πλαίσιο προσλήψεων, στέγασης και οικονομικών κινήτρων, η ίση μεταχείριση των νησιών παραμένει τυπική και όχι πραγματική.
Η Ευρώπη προχωρά – εμείς τι διεκδικούμε;
Η συζήτηση αυτή και η σχετική κριτική μας, γίνεται ακόμη πιο επιτακτική επειδή από τις 10 Ιουνίου 2026 υπάρχει πλέον η πρώτη αυτοτελής Στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα Νησιά. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει επίσημα τη γεωγραφική απομόνωση, τις δημογραφικές πιέσεις, το αυξημένο κόστος, τις δυσκολίες πρόσβασης σε υπηρεσίες και την ανάγκη καλύτερου συντονισμού των ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών εργαλείων.
Εδώ ακριβώς θα έπρεπε να εστιάζεται η κοινή πρωτοβουλία των Περιφερειών: σε συγκεκριμένες προτάσεις εφαρμογής της ευρωπαϊκής στρατηγικής, σε διεκδίκηση διακριτού νησιωτικού χρηματοδοτικού φακέλου στον προϋπολογισμό 2028–2034 και σε πίεση για μία ολοκληρωμένη εθνική νησιωτική στρατηγική με δεσμευτικούς στόχους.
Οι Περιφέρειες δεν αρκεί να υπογράψουν ακόμη μία διακήρυξη για να συμφωνήσουν ότι τα νησιά έχουν προβλήματα. Αυτό το γνωρίζουν ήδη οι κάτοικοί τους, και μάλιστα πολύ καλά.
Χρειάζεται να δημοσιοποιήσουν ένα επιχειρησιακό σχέδιο με κάποιες συγκεκριμένες παρεμβάσεις, προϋπολογισμό, υπεύθυνους εφαρμογής και ετήσιο απολογισμό ανά νησί. Να γνωρίζει ο κάτοικος της Χίου, της Λέσβου ή της Λήμνου τι ακριβώς θα έχει αλλάξει σε δώδεκα και σε είκοσι τέσσερις μήνες.
Διαφορετικά, οι διακηρύξεις κινδυνεύουν να συνεχίσουν να ταξιδεύουν από την Κέρκυρα στη Μυτιλήνη και από εκεί στη Ρόδο, ενώ οι νέοι θα ταξιδεύουν μονίμως προς την αντίθετη κατεύθυνση: μακριά από τα νησιά τους.
Ας ευχηθούμε οι σκέψεις αυτές να ληφθούν υπόψη.
Ακολουθήστε μας στο Google News. Μπείτε στην Viber ομάδα μας και δείτε όλες τις ειδήσεις από τη Χίο και το Βόρειο Αιγαίο.
facebook
youtube
instagram
X
