Τις τελευταίες ημέρες, με αφορμή το τραγικό συμβάν που συγκλόνισε τη Χίο, ο δημόσιος λόγος γέμισε εικόνες, λέξεις και συναισθήματα. Ανάμεσα σε φωνές πένθους και συμπόνιας, ακούστηκαν δυστυχώς και φωνές σκληρές, προσβλητικές, γεμάτες θυμό. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης λειτούργησαν ξανά σαν καθρέφτης: άλλοτε φωτίζουν την καλύτερη πλευρά μας, άλλοτε όμως αποκαλύπτουν τις πιο σκοτεινές μας εκφάνσεις. Εκεί όπου θα περίμενε κανείς σιωπή και σεβασμό, ξεπήδησαν λέξεις που πλήγωσαν. Και κάθε τέτοια λέξη δεν βαραίνει μόνο εκείνον που τη διαβάζει βαραίνει ολόκληρη την κοινωνία που τη γεννά.
Ίσως δεν είναι η στιγμή για πολιτικές αναλύσεις, στρατηγικές ή καταλογισμούς ευθυνών. Αυτά έχουν τον χρόνο και τον χώρο τους. Σήμερα, πριν από όλα, στεκόμαστε μπροστά στον άνθρωπο. Στον φόβο, στην αγωνία, στην απώλεια. Γιατί πίσω από αριθμούς και τίτλους υπάρχουν πρόσωπα, οικογένειες, ιστορίες που δεν πρόλαβαν να ειπωθούν. Ο πόνος δεν ζητά αντιπαραθέσεις· ζητά σεβασμό. Ζητά μια παύση, ένα βλέμμα κατανόησης, μια λέξη λιγότερη και ένα συναίσθημα περισσότερο.
Η ιστορία και η παράδοσή μας μάς έχουν ήδη δείξει τον δρόμο. Από την παραβολή του Καλού Σαμαρείτη και το «ξένος ήμουν και με δεχθήκατε», μέχρι τον Ξένιο Δία και την ιερότητα της φιλοξενίας στην αρχαία Ελλάδα, ο πολιτισμός μας είχε πάντοτε ένα κοινό μέτρο: πώς φερόμαστε στον ξένο, στον αδύναμο, σε εκείνον που έχει ανάγκη. Οι αρχαίοι μιλούσαν για ύβρη όταν ο άνθρωπος ξεπερνούσε τα όρια της ανθρωπιάς· η χριστιανική διδασκαλία μίλησε για αγάπη χωρίς όρους. Δύο διαφορετικές εποχές, μία κοινή αξία: ο σεβασμός προς τον άνθρωπο.
Και όμως, μέσα σε αυτό το κλίμα οδύνης, ξεπρόβαλε και κάτι ακόμη πιο ανησυχητικό: η ψηφιακή «ανθρωποφαγία». Άνθρωποι που επιτελούν τον θεσμικό και ανθρώπινο ρόλο τους νομικοί, νοσηλευτές, γιατροί, επαγγελματίες που στέκονται στην πρώτη γραμμή της ευθύνης και της φροντίδας βρέθηκαν στο στόχαστρο μιας οργής που δεν εκφράστηκε ως κριτική, αλλά ως χλευασμός, ύβρις και δημόσιος λιθοβολισμός λέξεων. Τα σχόλια στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν ήταν απλώς σκληρά· ήταν αισχρά, απογυμνωμένα από κάθε ίχνος ενσυναίσθησης και λογικής.
Σε μια κοινωνία που θέλει να ονομάζεται δημοκρατική και πολιτισμένη, ο ρόλος αυτών των ανθρώπων δεν είναι πολυτέλεια είναι θεμέλιο συνοχής. Όταν όμως η οθόνη γίνεται καταφύγιο για κατάρες, προσβολές και απανθρωπιά, τότε δεν πλήττεται μόνο το πρόσωπο που δέχεται την επίθεση· πλήττεται η ίδια η ιδέα της συλλογικής μας αξιοπρέπειας. Ο δημόσιος λόγος μετατρέπεται σε αρένα και η κοινωνία σε θεατή μιας λεκτικής βίας που διαβρώνει σιωπηλά τη συνείδησή της. Γιατί η ανθρωποφαγία δεν είναι μόνο πράξη· είναι και λόγος. Είναι η στιγμή που ξεχνάμε ότι απέναντί μας υπάρχει άνθρωπος και όχι στόχος.
Ο θυμός είναι ανθρώπινος. Η σκληρότητα όμως δεν είναι αναπόφευκτη. Σε μικρές κοινωνίες όπως η δική μας, ο λόγος έχει ιδιαίτερο βάρος· μπορεί να γίνει γέφυρα ή τείχος, βάλσαμο ή μαχαίρι. Κάθε λέξη που γράφεται, κάθε σχόλιο που δημοσιεύεται, είναι μια επιλογή. Επιλογή για το αν θα γίνουμε μέρος της πληγής ή μέρος της επούλωσης. Γιατί όταν η χολή γίνεται συνήθεια, τότε το τραύμα δεν μένει μόνο στα γεγονότα περνά μέσα μας και μας αλλάζει.
Στις δύσκολες στιγμές δεν δοκιμάζονται μόνο οι αντοχές μας· δοκιμάζεται ο χαρακτήρας μας. Μπορούμε να διαφωνούμε, να προβληματιζόμαστε, να αναζητούμε λύσεις χωρίς να χάνουμε την ευγένεια και τη συμπόνια. Γιατί στο τέλος, ο πολιτισμός δεν μετριέται από το πόσο δυνατά μιλάμε, αλλά από το πόσο ανθρώπινα στεκόμαστε ο ένας απέναντι στον άλλον.
Και ας το πούμε καθαρά: ο ρατσισμός δεν είναι άποψη είναι πληγή. Δεν είναι δικαίωμα είναι άρνηση της ίδιας της ανθρώπινης αξίας. Τη στιγμή που επιλέγουμε να μειώσουμε έναν άνθρωπο λόγω καταγωγής, χρώματος, θρησκείας ή ταυτότητας, δεν μικραίνουμε εκείνον· μικραίνουμε τον εαυτό μας και τον κόσμο που αφήνουμε πίσω μας.
Γιατί στο τέλος της ημέρας δεν υπάρχουν «ξένοι» άνθρωποι· υπάρχουν μόνο άνθρωποι. Και η ανθρωπιά δεν είναι σύνθημα ούτε ευγένεια στιγμής. Είναι στάση ζωής. Είναι η απόφαση να κοιτάμε τον άλλον στα μάτια και να τον αναγνωρίζουμε ως ίσο. Αν χαθεί αυτό, δεν χάνεται απλώς ο πολιτισμός μας χάνεται ο ίδιος ο λόγος που υπάρχουμε ως κοινωνία. Και τότε δεν θα μας έχει νικήσει κανένα γεγονός· θα μας έχει νικήσει η απουσία καρδιάς.
Ακολουθήστε μας στο Google News. Μπείτε στην Viber ομάδα μας και δείτε όλες τις ειδήσεις από τη Χίο και το Βόρειο Αιγαίο.
facebook
youtube
instagram
X
