Μία ουσιαστική μεταβολή στον ενεργειακό χάρτη της Χίου, με ιδιαίτερη βαρύτητα για τη νότια πλευρά του νησιού και κυρίως για τη ζώνη της μαστιχοκαλλιέργειας, επιφέρει το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, το οποίο δημοσιεύθηκε στις 19 Αυγούστου στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.
Πίσω από τη συνήθη πυκνή και δυσανάγνωστη γλώσσα ενός χωροταξικού κειμένου βρίσκεται μία εξαιρετικά συγκεκριμένη πρόβλεψη για τη Χίο: έξι από τις επτά Δημοτικές Ενότητες του Δήμου Χίου περιλαμβάνονται επισήμως στις Περιοχές Αιολικής Καταλληλότητας, δηλαδή στις περιοχές στις οποίες μπορεί, υπό συγκεκριμένους όρους και περιορισμούς, να χωροθετηθεί αιολική εγκατάσταση.
Ανάμεσά τους βρίσκονται οι Δημοτικές Ενότητες Ιωνίας, Καμποχώρων και Μαστιχοχωρίων, δηλαδή ο βασικός γεωγραφικός πυρήνας της μαστιχοπαραγωγής.
Η εξέλιξη προκάλεσε ήδη την έντονη αντίδραση του προέδρου της Ένωσης Μαστιχοπαραγωγών Χίου Γιώργου Τούμπου, ο οποίος έκανε λόγο για μία ιδιαίτερα δυσάρεστη εξέλιξη, υποστηρίζοντας ότι η μαστιχοκαλλιέργεια δεν αντιμετωπίστηκε ως «Γη Υψηλής Φυσικής Αξίας» και, κατά συνέπεια, δεν εξαιρέθηκαν από τη δυνατότητα εγκατάστασης ανεμογεννητριών οι περιοχές όπου αναπτύσσεται η μοναδική αυτή καλλιέργεια.
Όπως χαρακτηριστικά επισήμανε, η εξέλιξη αυτή «ανοίγει τον ασκό του Αιόλου» για τα Μαστιχοχώρια, εκφράζοντας ταυτόχρονα προβληματισμό για τις ενδεχόμενες επιδράσεις που θα μπορούσαν να υπάρξουν στο μικροκλίμα της ευρύτερης περιοχής.
Στην προκειμένη περίπτωση, ο ασκός του Αιόλου παύει να αποτελεί απλώς λεκτικό σχήμα.
Έξι Δημοτικές Ενότητες της Χίου στον χάρτη καταλληλότητας
Το πλέον κρίσιμο στοιχείο βρίσκεται στο Παράρτημα Ι του νέου Χωροταξικού, όπου καταγράφονται μία προς μία οι «Περιοχές Αιολικής Καταλληλότητας».
Για τη Χίο περιλαμβάνονται οι Δημοτικές Ενότητες: Αμανής, Ιωνίας, Καμποχώρων, Καρδαμύλων, Μαστιχοχωρίων και Ομηρούπολης.
Η μόνη Δημοτική Ενότητα του νησιού που δεν εμφανίζεται στον συγκεκριμένο κατάλογο είναι εκείνη της Χίου, δηλαδή ουσιαστικά η ευρύτερη αστική περιοχή της πόλης.
Το εύρος της πρόβλεψης είναι επομένως μεγαλύτερο ακόμη και από αυτό που αναδεικνύεται στην πρώτη αντίδραση της Ένωσης Μαστιχοπαραγωγών. Δεν αφορά αποκλειστικά τη Νότια Χίο, αλλά σχεδόν το σύνολο της αγροτικής και ορεινής ενδοχώρας του νησιού.
Το νέο Πλαίσιο περιγράφει τις Περιοχές Καταλληλότητας ως Δημοτικές Ενότητες με σημαντικό αιολικό δυναμικό, άνω των 4 μέτρων ανά δευτερόλεπτο κατά μέσο όρο, στις οποίες επιτρέπεται κατ’ αρχήν η χωροθέτηση αιολικών εγκαταστάσεων, εφόσον φυσικά τηρούνται τα υπόλοιπα χωροταξικά και περιβαλλοντικά κριτήρια.
Το ΦΕΚ δεν αδειοδοτεί αυτομάτως ανεμογεννήτριες στα Μαστιχοχώρια. Αφαιρεί, όμως, τον γενικό χωροταξικό αποκλεισμό και χαρακτηρίζει εκ των προτέρων τις συγκεκριμένες Δημοτικές Ενότητες ως κατάλληλους υποδοχείς αιολικών εγκαταστάσεων.
Με απλούστερα λόγια, το ερώτημα παύει πλέον να είναι εάν γενικώς μπορεί να εγκατασταθεί ένα αιολικό έργο στην περιοχή και μεταφέρεται στο εάν μία συγκεκριμένη θέση πληροί ή όχι τις προϋποθέσεις για να αδειοδοτηθεί.
Το όριο του 4% για τα νησιά
Για τον νησιωτικό χώρο προβλέπεται ειδικότερος περιορισμός. Το μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης εδάφους από αιολικές εγκαταστάσεις, η λεγόμενη «φέρουσα ικανότητα», δεν μπορεί να υπερβαίνει το 4% της έκτασης κάθε Δημοτικής Ενότητας.
Πρόκειται για τεχνικό χωροταξικό μέγεθος και όχι για την πραγματική επιφάνεια που θα καταλαμβάνουν τα τσιμέντα ή οι βάσεις των ανεμογεννητριών. Το ίδιο το Χωροταξικό προσδιορίζει τη φέρουσα ικανότητα ως τον μέγιστο αριθμό «τυπικών» ανεμογεννητριών που μπορούν να αναπτυχθούν σε μία χωρική ενότητα, μετατρέποντάς τον σε ποσοστό εδαφικής κάλυψης.
Παράλληλα, για τα νησιά απαιτείται αξιολόγηση της ένταξης των έργων στο τοπίο, ενώ η ειδική μελέτη τοπίου ενσωματώνεται ως διακριτό τμήμα στη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων. Ιδιαίτερα στις ορεινές περιοχές, η αξιολόγηση γίνεται κατά περίπτωση, ανάλογα με τα μορφολογικά, οικολογικά και τοπιακά χαρακτηριστικά κάθε θέσης.
Άρα η ένταξη των τριών μαστιχοπαραγωγικών Δημοτικών Ενοτήτων στις κατάλληλες περιοχές δεν ισοδυναμεί με «λευκή επιταγή». Συνιστά, ωστόσο, τη βασική χωροταξική προϋπόθεση πάνω στην οποία μπορεί πλέον να οικοδομηθεί μία επενδυτική πρόταση.
Τι εξακολουθεί να απαγορεύεται
Το νέο Πλαίσιο διατηρεί σειρά ζωνών στις οποίες αποκλείεται η εγκατάσταση ανεμογεννητριών.
Σε αυτές περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, μνημεία και ζώνες προστασίας Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, ζώνες απόλυτης προστασίας της φύσης, μικροί νησιωτικοί υγρότοποι, οικότοποι προτεραιότητας του δικτύου Natura, περιοχές χαρακτηρισμένες ως Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους, Περιοχές Άνευ Δρόμων, εκτάσεις άνω των 1.200 μέτρων υψομέτρου, οικισμοί, συγκεκριμένες τουριστικές ζώνες, ακτές κολύμβησης, ζώνες προστασίας πηγών πόσιμου νερού και «Απάτητες Παραλίες».
Ειδικό καθεστώς προβλέπεται και για τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας του δικτύου Natura, όπου αιολικά έργα μπορούν να εξεταστούν μόνο υπό σωρευτικές και αυστηρές προϋποθέσεις.
Η Χίος, λόγω έκτασης, δεν επηρεάζεται από τη γενική απαγόρευση που εισάγει το νέο Πλαίσιο για νησιά μικρότερα των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων.
Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει και μία ακόμη λεπτομέρεια: η παραδοσιακή τεχνογνωσία της καλλιέργειας της μαστίχας έχει εγγραφεί από το 2014 στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας της UNESCO. Η συγκεκριμένη αναγνώριση, ωστόσο, δεν ταυτίζεται με το καθεστώς ενός μνημείου Παγκόσμιας Κληρονομιάς με οριοθετημένη κύρια και περιμετρική ζώνη προστασίας. Συνεπώς δεν προκύπτει από το νέο Χωροταξικό αυτόματος χωρικός αποκλεισμός των μαστιχοκαλλιεργούμενων εκτάσεων λόγω της ένταξης της τεχνογνωσίας στην UNESCO.
Το κρίσιμο κενό για τη μαστιχοκαλλιέργεια
Στο τελικό ΦΕΚ δεν υπάρχει αυτοτελής κατηγορία αποκλεισμού με την ονομασία «Γη Υψηλής Φυσικής Αξίας», ούτε ειδική αναφορά στη μαστιχοκαλλιέργεια ως παραγωγική, περιβαλλοντική ή πολιτιστική ζώνη στην οποία απαγορεύονται οι αιολικές εγκαταστάσεις.
Ακόμη περισσότερο, το Χωροταξικό αναφέρεται ρητά στη γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας, όμως η συγκεκριμένη προστασία δεν λειτουργεί ως οριζόντια απαγόρευση για τις ανεμογεννήτριες. Στο περιβαλλοντικό σκέλος του Πλαισίου, η σχετική απαγόρευση συνδέεται με εγκαταστάσεις ηλιακής ενέργειας και αποθήκευσης.
Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι ακόμη και ένας χαρακτηρισμός μιας έκτασης ως γεωργικής γης υψηλής παραγωγικότητας δεν αρκεί, από μόνος του, για να αποκλείσει την εξέταση ενός αιολικού έργου.
Για τη μαστιχοπαραγωγή, επομένως, το ζήτημα είναι βαθύτερο από μία απλή ορολογική διαφορά. Δεν δημιουργήθηκε ειδική χωροταξική ασπίδα γύρω από την καλλιέργεια που αποτελεί ταυτόχρονα παραγωγικό κεφάλαιο, πολιτιστική κληρονομιά και αναπόσπαστο στοιχείο της φυσιογνωμίας της Νότιας Χίου.
Το μικροκλίμα θα κρίνεται εκ των υστέρων
Ανάλογη είναι η εικόνα και ως προς την ανησυχία για ενδεχόμενες μεταβολές στο μικροκλίμα.
Το νέο Πλαίσιο επιβάλλει γενική συνεκτίμηση περιβαλλοντικών και κλιματικών κινδύνων και προβλέπει περιβαλλοντική αξιολόγηση κάθε επένδυσης. Δεν θεσπίζει, όμως, ειδικό προληπτικό κριτήριο που να συνδέει την εγκατάσταση ανεμογεννητριών με τις ιδιαίτερες μικροκλιματικές απαιτήσεις της μαστιχοκαλλιέργειας.
Ένα τέτοιο ζήτημα θα πρέπει επομένως να τεθεί και να τεκμηριωθεί στο στάδιο της περιβαλλοντικής αδειοδότησης συγκεκριμένων έργων και όχι ως γενικός αποκλεισμός από το ίδιο το Χωροταξικό.
Ακόμη και ο Δήμος, μέσω του πολεοδομικού σχεδιασμού, έχει δυνατότητα να καθορίζει περιορισμούς σε συγκεκριμένες περιοχές όταν οι εγκαταστάσεις ΑΠΕ κρίνονται ασύμβατες με τον χαρακτήρα και τον προορισμό τους. Δεν μπορεί, ωστόσο, να αποκλείσει συνολικά τις ΑΠΕ από ολόκληρη την έκταση του ΟΤΑ.
Και αυτή ίσως είναι η σημαντικότερη πολιτική και θεσμική διάσταση της νέας πραγματικότητας.
Το ΦΕΚ της 19ης Αυγούστου δεν σημαίνει ότι αύριο το πρωί θα εμφανιστούν ανεμογεννήτριες ανάμεσα στους σχίνους. Σημαίνει όμως ότι ο χωροταξικός δρόμος έχει πλέον ανοίξει σε Ιωνία, Καμπόχωρα και Μαστιχοχώρια.
Και από τη στιγμή που η μαστιχοκαλλιέργεια δεν απέκτησε ειδικό καθεστώς αποκλεισμού, η συζήτηση για την προστασία της μεταφέρεται πλέον από το επίπεδο της γενικής απαγόρευσης στο πολύ πιο σύνθετο και δύσκολο πεδίο της εξέτασης κάθε επενδυτικού σχεδίου ξεχωριστά.
Ακολουθήστε μας στο Google News. Μπείτε στην Viber ομάδα μας και δείτε όλες τις ειδήσεις από τη Χίο και το Βόρειο Αιγαίο.
facebook
youtube
instagram
X
