Στη Βόρεια Χίο, στην Αμανή, το τοπίο δεν χρειάζεται περιγραφή για να πείσει. Τραχύ, λιτό, ζωντανό. Ένα τοπίο που δεν «σχεδιάστηκε» για να γίνει προστατευόμενο· απλώς είναι. Κι όμως, αυτό το τοπίο, που έχει ενταχθεί στο ευρωπαϊκό δίκτυο Natura 2000, σήμερα βρίσκεται σε μια παράδοξη κατάσταση: θεσμικά προστατευμένο, πρακτικά ακάλυπτο.
Η Natura της Χίου υπάρχει στα ευρωπαϊκά μητρώα, στις υπουργικές αποφάσεις, στα γεωχωρικά αρχεία. Δεν υπάρχει, όμως, με την ίδια σαφήνεια στη δημόσια πολιτική του τόπου.
Από τις ολέθριες πυρκαγιές του Αυγούστου του 2025 έως σήμερα, δεν έχει παρουσιαστεί δημόσια:
• σχέδιο διαχείρισης,
• δέσμη μέτρων μεταπυρικής προστασίας,
• ούτε καν ένα χρονοδιάγραμμα για το τι πρόκειται να γίνει.
Και η σιωπή αυτή δεν είναι τεχνικό κενό. Είναι θεσμική αδράνεια.
Όταν η Natura παρεξηγείται
Στον δημόσιο λόγο, η Natura συχνά παρουσιάζεται είτε ως εμπόδιο είτε ως πολυτέλεια. Στην πραγματικότητα, σύμφωνα με το ευρωπαϊκό δίκαιο, είναι κάτι πολύ πιο συγκεκριμένο:
ένα δεσμευτικό καθεστώς προστασίας, που επιβάλλει στις δημόσιες αρχές να προλαμβάνουν την υποβάθμιση, να αξιολογούν επιπτώσεις και να λαμβάνουν ενεργά μέτρα.
Η προστασία δεν είναι παθητική. Δεν αρκεί ο χαρακτηρισμός.
Όταν δεν υπάρχει σχέδιο, διαβούλευση, τεκμηρίωση, τότε η Natura παύει να λειτουργεί ως ασπίδα και μετατρέπεται σε νομικό άλλοθι χωρίς περιεχόμενο.
Ποιοι έχουν δικαίωμα – και ευθύνη – να κινηθούν
Εδώ υπάρχει μια κρίσιμη παρεξήγηση. Η προσφυγή στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν είναι «ύστατο όπλο ακτιβιστών» ούτε εχθρική πράξη. Είναι θεσμικό εργαλείο, ενσωματωμένο στο ίδιο το ευρωπαϊκό σύστημα.
Καταγγελία μπορούν να υποβάλουν:
• δήμοι και περιφέρειες,
• δημόσιοι φορείς,
• πολίτες και συλλογικότητες,
• επιστημονικοί και περιβαλλοντικοί οργανισμοί.
Η καταγγελία δεν στρέφεται κατά μιας τοπικής κοινωνίας. Στρέφεται κατά της μη εφαρμογής του ευρωπαϊκού δικαίου από το κράτος μέλος. Και έχει ως στόχο όχι την τιμωρία, αλλά τη συμμόρφωση.
Με απλά λόγια: η Ευρώπη δεν είναι απαγορευμένη ζώνη για την αυτοδιοίκηση. Είναι θεσμικός συνομιλητής.
Όταν άλλοι δήμοι δεν σιώπησαν
Υπάρχουν παραδείγματα στην Ελλάδα όπου τοπικές αρχές δεν περίμεναν να «λυθεί το θέμα από μόνο του». Δήμοι που, όταν θεώρησαν ότι οι περιοχές Natura απειλούνται, προσέφυγαν θεσμικά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ζητώντας έλεγχο συμμόρφωσης της χώρας με τις Οδηγίες για τους οικοτόπους.
Δεν επρόκειτο για εντυπωσιασμούς. Επρόκειτο για συνειδητή πολιτική επιλογή:
να χρησιμοποιηθούν τα εργαλεία που το δίκαιο παρέχει, όταν οι εθνικοί μηχανισμοί δεν επαρκούν.
Αυτές οι κινήσεις δεν απομόνωσαν τις τοπικές κοινωνίες. Αντίθετα, έδωσαν βάρος στα επιχειρήματά τους.
Η Χίος και το παράδοξο της «καινοτομίας»
Ο Δήμος Χίου συχνά μιλά για καινοτομία, εξωστρέφεια, σύγχρονες πρακτικές. Όμως στο ζήτημα της Natura, η στάση υπήρξε απολύτως συμβατική: καμία θεσμική πρωτοβουλία, καμία αξιοποίηση ευρωπαϊκών μηχανισμών, καμία δημόσια λογοδοσία.
Ούτε καταγγελία.
Ούτε επίσημο αίτημα ευρωπαϊκής συνδρομής.
Ούτε ανοιχτή, τεκμηριωμένη συζήτηση με τους πολίτες.
Η αδράνεια αυτή δεν είναι ουδέτερη. Σε ένα περιβάλλον που έχει ήδη πληγεί από πυρκαγιές και πιέσεις, η απουσία δράσης λειτουργεί σωρευτικά. Δεν προστατεύει. Αποδυναμώνει.
Το πραγματικό διακύβευμα
Το ερώτημα δεν είναι αν «χρειάζεται καταγγελία».
Το ερώτημα είναι:
• γιατί δεν υπήρξε καν σχέδιο,
• γιατί δεν ενεργοποιήθηκαν τα διαθέσιμα θεσμικά εργαλεία,
• και γιατί η Natura της Χίου παραμένει χωρίς πολιτικό αφήγημα και πρακτική προστασία.
Η Natura δεν είναι εμπόδιο για το μέλλον του νησιού. Είναι δοκιμασία σοβαρότητας.
Και μέχρι σήμερα, ο Δήμος Χίου δείχνει να την αντιμετωπίζει με απόλυτη αδράνεια.
Ακολουθήστε μας στο Google News. Μπείτε στην Viber ομάδα μας και δείτε όλες τις ειδήσεις από τη Χίο και το Βόρειο Αιγαίο.
facebook
youtube
instagram
X
