Από τις δημοτικές εκλογές του 2014 μέχρι σήμερα, καμία δημοτική αρχή - ούτε του Μανώλη Βουρνού (2014–2019), ούτε του Σταμάτη Κάρμαντζη (2019–2023) - δεν κατάφερε να ανανεώσει τη θητεία της, ενώ η σημερινή διοίκηση του Γιάννη Μαλαφή (2024-σήμερα) βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με παρόμοιες εστίες φθοράς.
Η εναλλαγή προσώπων στην κορυφή του Δήμου Χίου δεν συνοδεύτηκε από επίλυση των δομικών προβλημάτων του νησιού. Αντιθέτως, διαμορφώθηκε ένα σταθερό μοτίβο: μια πρώτη διετία προσαρμογής και απόδοσης ευθυνών στους προηγούμενους, μια ενδιάμεση περίοδος διαχείρισης κρίσεων και μια τελική φάση πολιτικής απομόνωσης που οδηγεί στην εκλογική ήττα.
Η ανάλυση των επίσημων εκλογικών αποτελεσμάτων για την περίοδο 2014–2023 αποκαλύπτει ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται στη διοίκηση, αλλά εκτείνεται στη σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ πολιτών και τοπικού πολιτικού συστήματος:
· 2014: Ο Μανώλης Βουρνούς («Πρωτοβουλία για τη Χίο») ήρθε δεύτερος στον Α' γύρο με 40,75% (12.128 ψήφοι) πίσω από τον απερχόμενο Πολύδωρο Λαμπρινούδη (43,22%), αλλά κέρδισε με ανατροπή στον Β' γύρο συγκεντρώνοντας 60,65%(16.886 ψήφοι).
· 2019: Ο Σταμάτης Κάρμαντζης («Σύμπραξη Δημιουργίας») πρώτευσε στον Α' γύρο με μόλις 28,15% (7.836 ψήφοι) και επικράτησε οριακά στον Β' γύρο με 51,69% (11.577 ψήφοι) απέναντι στον Κώστα Τριαντάφυλλο (48,31%), ενώ ο απερχόμενος δήμαρχος Μ. Βουρνούς έμεινε τρίτος εκτός δεύτερου γύρου.
· 2023: Ο Γιάννης Μαλαφής («Χίος για Όλους») τερμάτισε δεύτερος στον Α' γύρο με 28,77% (8.000 ψήφοι) πίσω από τον Σταμάτη Κάρμαντζη (35,19%), αλλά πέτυχε ευρεία ανατροπή στον Β' γύρο με62,27% (15.159 ψήφοι έναντι 9.185 του αντιπάλου του).
Από τους αριθμούς προκύπτουν τρία κρίσιμα συμπεράσματα:
· Περιορισμένη αρχική νομιμοποίηση και υψηλή αποχή: Τόσο το 2019 όσο και το 2023, οι νικητές πέρασαν στον δεύτερο γύρο με ποσοστά κάτω του 29% επί των εγκύρων. Σε συνδυασμό με τη χαμηλή εκλογική συμμετοχή —που υποχώρησε κάτω από το 45% στον Α' γύρο και κάτω από το 40% στον Β' γύρο— η εκάστοτε δημοτική αρχή ξεκινά εκφράζοντας στον πρώτο γύρο περίπου το 12%–13% του συνόλου των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων.
· Διαρκής ανατροπή στον Β' γύρο: Σε καμία από τις τρεις αναμετρήσεις δεν υπήρξε νίκη από την πρώτη Κυριακή. Μάλιστα, το 2014 και το 2023 επικράτησε ο συνδυασμός που είχε καταταγεί δεύτερος στον Α' γύρο.
· Αρνητική ψήφος αντί για θετική εντολή:Οι μεγάλες διαφορές του Β' γύρου (60,65% το 2014 και 62,27% το 2023) δεν αντανακλούν μαζική συσπείρωση γύρω από ένα πρόγραμμα, αλλά τη συσπείρωση των ψηφοφόρων της αντιπολίτευσης εναντίον της απερχόμενης διοίκησης — χαρακτηριστικό είναι ότι το 2023 ο απερχόμενος δήμαρχος πήρε λιγότερες ψήφους στον Β' γύρο (9.185) από όσες είχε πάρει στον Α' γύρο (9.786). Όταν η εντολή δίνεται με κριτήριο την αποδοκιμασία του προηγούμενου, η κοινωνική ανοχή εξαντλείται με την εμφάνιση των πρώτων δυσκολιών.
Τα μεγάλα ζητήματα που παραμένουν ανοιχτά επί μία δωδεκαετία
Σύμφωνα με τα πρακτικά των δημοτικών συμβουλίων και τις κατά καιρούς εκθέσεις τοπικών φορέων (Επιμελητήριο Χίου, Τεχνικό Επιμελητήριο, τοπικές κοινότητες), οι κεντρικές εκκρεμότητες του νησιού παραμένουν ουσιαστικά αμετάβλητες από την εφαρμογή του ενιαίου Δήμου:
· Το Αεροδρόμιο Χίου «Όμηρος»: Η επέκταση του διαδρόμου και ο εκσυγχρονισμός των υποδομών του αποτέλεσαν κεντρική προεκλογική δέσμευση το 2014, το 2019 και το 2023. Παρά τις κατά καιρούς εξαγγελίες των αρμόδιων υπουργείων, το έργο συνεχίζει να συνοδεύεται από καθυστερήσεις, τεχνικά εμπόδια και πολιτικές αντιπαραθέσεις για τον τρόπο εκτέλεσης των εργασιών.
· Το Φράγμα Κόρης Γεφύρι και η υδατική επάρκεια: Ένα έργο ζωτικής σημασίας για την ύδρευση και την άρδευση του νησιού παραμένει επί δεκαετίες σε εκκρεμότητα, αφήνοντας τη Χίο ευάλωτη σε φαινόμενα λειψυδρίας και αυξάνοντας το λειτουργικό κόστος της ΔΕΥΑΧ.
· Η ανισορροπία Πόλης – Υπαίθρου: Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ (Απογραφές 2011 και 2021) καταγράφουν μείωση του πληθυσμού στην ενδοχώρα και τη Βόρεια Χίο (Αμανή), την ώρα που οι τοπικοί πρόεδροι καταγγέλλουν διαχρονικά την υποστελέχωση των περιφερειακών ενοτήτων και την αδυναμία συντήρησης της αγροτικής οδοποιίας και των βασικών δικτύων.
· Η διαχείριση της καθημερινότητας: Το κυκλοφοριακό στην πόλη της Χίου, η έλλειψη χώρων στάθμεσης, η καθαριότητα, τα ογκώδη απορρίμματα και η συντήρηση δημοτικών κτιρίων και ετοιμόρροπων ακινήτων επανέρχονται σε κάθε θητεία ως δείκτες διοικητικής δυσλειτουργίας.
Από τη σκοπιά της αυτοδιοικητικής κριτικής, η επανάληψη των ίδιων αδιεξόδων συνδέεται με την άρνηση ανάγνωσης των πραγματικών διοικητικών και οικονομικών δεδομένων του νησιού:
1. Η διοικητική δυσκαμψία του ενιαίου Δήμου: Η συνένωση οκτώ πρώην δήμων σε έναν ενιαίο οργανισμό δημιούργησε έναν διοικητικό μηχανισμό με αυξημένες αρμοδιότητες αλλά χωρίς αντίστοιχη στελέχωση, ιδίως στις τεχνικές υπηρεσίες. Η έλλειψη μηχανικών και εξειδικευμένου προσωπικού καθιστά αδύνατη την ταυτόχρονη ωρίμανση μεγάλων μελετών και την επίβλεψη έργων καθημερινότητας.
2. Η υπερεξάρτηση από το κεντρικό κράτος:Τα μεγάλα έργα υποδομής (λιμάνι, αεροδρόμιο, οδικοί άξονες, φράγματα) δεν ελέγχονται χρηματοδοτικά ή θεσμικά από τον Δήμο Χίου, αλλά από τα κεντρικά υπουργεία και την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου. Οι δημοτικές αρχές ωστόσο, συχνά αναλαμβάνουν πολιτικές δεσμεύσεις σαν να διαθέτουν τον απόλυτο έλεγχο, με αποτέλεσμα να επωμίζονται το πολιτικό κόστος κάθε κυβερνητικής καθυστέρησης.
3. Η έλλειψη θεσμικής συνέχειας: Στον τοπικό δημόσιο λόγο επισημαίνεται συχνά ότι κάθε νέα διοίκηση τείνει να ακυρώνει ή να παγώνει τον σχεδιασμό της προηγούμενης, ξεκινώντας από την αρχή μελέτες και προτεραιότητες. Αυτό το φαινόμενο «μηδενισμού του κοντέρ» οδηγεί σε απώλεια πολύτιμου χρόνου εντός μιας πενταετούς θητείας.
Οι διαφορετικές οπτικές: Διαχείριση κρίσεων ή έλλειμμα στρατηγικής;
Απέναντι στην κριτική περί συνολικής αποτυχίας του αυτοδιοικητικού συστήματος, οι εκάστοτε διοικούντες προβάλλουν μια διαφορετική ανάγνωση της πραγματικότητας:
· Η θέση των διοικήσεων (Βουρνού, Κάρμαντζη, Μαλαφή): Υποστηρίζουν ότι κλήθηκαν να διοικήσουν σε εξαιρετικά δυσμενείς εξωγενείς συνθήκες —μνημόνια και capital controls (2014–2019), προσφυγική κρίση, πανδημία COVID-19 και ενεργειακή κρίση (2019–2023), καθώς και εκτίναξη του λειτουργικού κόστους και υποχρηματοδότηση της τοπικής αυτοδιοίκησης (2024–σήμερα). Κατά την άποψή τους, η διατήρηση της κοινωνικής συνοχής, η οικονομική εξυγίανση και η ένταξη έργων σε χρηματοδοτικά εργαλεία (ΕΣΠΑ, «Αντώνης Τρίτσης», Ταμείο Ανάκαμψης) συνιστούν ουσιαστικό έργο που δεν αποτυπώνεται άμεσα.
· Η θέση της αντιπολίτευσης και των επικριτών: Αντιτείνουν ότι οι εξωγενείς κρίσεις δεν μπορούν να λειτουργούν ως μόνιμο άλλοθι για την έλλειψη μακροπρόθεσμου στρατηγικού σχεδίου. Τονίζουν ότι όσο οι δημοτικές αρχές περιορίζονται στη διαχείριση της τρέχουσας επικαιρότητας, αποφεύγοντας τις δύσκολες αποφάσεις για το χωροταξικό, τη διαχείριση απορριμμάτων, το κυκλοφοριακό και τη διοικητική ανασυγκρότηση του Δήμου, κάθε επόμενη πενταετία θα παράγει το ίδιο ακριβώς αποτέλεσμα.
Το διακύβευμα της επόμενης περιόδου
Με τη σημερινή εικόνα του τοπικού πολιτικού σκηνικού, δεν διακρίνω ακόμη στον ορίζοντα μια δημοτική αρχή με τη δυναμική που απαιτούν οι ανάγκες του νησιού. Πρόκειται για εκτίμηση, όχι για πρόβλεψη εκλογικού αποτελέσματος. Η δυναμική, άλλωστε, δεν κρίνεται μόνο από τα πρόσωπα ή τις δημόσιες εμφανίσεις. Κρίνεται από ένα συνεκτικό σχέδιο, την προετοιμασία για την εφαρμογή του και τη δυνατότητα να προχωρήσουν συγκεκριμένες λύσεις.
Δεν έχουμε, όμως, περιθώριο για άλλη μια θητεία που θα μας αφήσει να συζητάμε ξανά τις ίδιες εκκρεμότητες. Η απάντηση δεν μπορεί να είναι η αναμονή ενός νέου προσώπου που θα υποσχεθεί τα πάντα. Χρειάζονται από τώρα λίγες και σαφείς προτεραιότητες: νερό, βασικές υποδομές, στήριξη των χωριών και καλύτερη καθημερινότητα.
Για καθεμία, συγκεκριμένα βήματα, ρεαλιστικά χρονοδιαγράμματα, εξασφαλισμένοι πόροι και δημόσιος έλεγχος της προόδου. Το ζητούμενο της επόμενης περιόδου δεν είναι απλώς να αλλάξει η διοίκηση. Είναι να αλλάξει ουσιαστικά ο τρόπος με τον οποίο σχεδιάζεται και υπηρετείται το μέλλον του νησιού.
Φυτούσης Μιχάλης
Υπ. Διδάκτωρ Οικονομολόγος
Οι ειδήσεις σήμερα Ακολουθήστε μας στο Google News. Μπείτε στην Viber ομάδα μας και δείτε όλες τις ειδήσεις από τη Χίο και το Βόρειο Αιγαίο.