Έναν ξεχωριστό περίπατο μνήμης, γνώσης και συγκίνησης πραγματοποίησαν οι συμμετέχοντες στην ιστορική περιήγηση του Κώστα Ζαφείρη, σε σημεία της πόλης της Χίου που συνδέονται με τη Γερμανική Κατοχή, την Εθνική Αντίσταση και την Απελευθέρωση του νησιού.
Η δράση πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του 10ου Μουσικού Φεστιβάλ Χίου, το απόγευμα της Πέμπτης 10 Σεπτεμβρίου 2026, ημέρα κατά την οποία συμπληρώθηκε η επέτειος της Απελευθέρωσης της Χίου από τη Γερμανική Κατοχή, στις 10 Σεπτεμβρίου 1944.
Ο ιστορικός Κώστας Ζαφείρης παρουσίασε στους συμμετέχοντες γεγονότα και πρόσωπα μιας δύσκολης περιόδου για το νησί, αναδεικνύοντας άγνωστες πτυχές της καθημερινότητας των Χιωτών, αλλά και τον αγώνα όσων αντιστάθηκαν στην κατοχική εξουσία.
Η παράδοση της Χίου στους Γερμανούς κατακτητές
Η πρώτη στάση του ιστορικού περιπάτου πραγματοποιήθηκε στην Προκυμαία, στη συμβολή της με την οδό Ροΐδου, στο σημείο όπου βρίσκεται σήμερα η ταβέρνα «Γωνιά».
Εκεί, στις 6 Μαΐου 1941, πραγματοποιήθηκε η παράδοση και παραλαβή της εξουσίας από τις τοπικές πολιτικές και στρατιωτικές αρχές της Χίου στους Γερμανούς κατακτητές.
Ακολούθησε η επιβολή σειράς μέτρων κατοχής, όπως επιτάξεις κατοικιών και κτιρίων παραγωγής, περιορισμοί στην κυκλοφορία των πολιτών, απαγόρευση της αλιείας και κατάσχεση όπλων κάθε είδους, συμπεριλαμβανομένων των κυνηγετικών.
Οι μυστικές συναντήσεις της Αντίστασης και ο Ιάσονας Καλαμπόκας
Επόμενος σταθμός ήταν τα Δικαστήρια, όπου στο απέναντι κτίριο, στον επάνω όροφο και συγκεκριμένα στο πατάρι της τότε Αγροτικής Τράπεζας, πραγματοποιούνταν μυστικές συναντήσεις αντιστασιακών οργανώσεων και του ΕΑΜ Χίου.
Η περιήγηση συνεχίστηκε στο άγαλμα του Ιάσονα Καλαμπόκα, ο οποίος έφθασε κρυφά στη Χίο στις 24 Ιανουαρίου 1944, μαζί με τον ασυρματιστή Παναγιώτη Καρασούλη, στο πλαίσιο της συμμαχικής επιχείρησης Collate.
Οι δύο άνδρες συνεργάστηκαν με τη χιώτικη Αντίσταση και μετέδιδαν πληροφορίες στο Στρατηγείο Μέσης Ανατολής.
Στις 7 Σεπτεμβρίου 1944, ο Καλαμπόκας δολοφονήθηκε από τους Γερμανούς στον Άγιο Συμεών, στη σημερινή οδό Καλαμπόκα, ενώ κατευθυνόταν σε μυστική συνάντηση. Ήταν μόλις 26 ετών.
Τα καταφύγια, οι βομβαρδισμοί και οι πληγές του πολέμου
Ο περίπατος συνεχίστηκε στον Δημοτικό Κήπο, όπου στη νότια πλευρά του βρίσκονταν τα υπόγεια καταφύγια για την προστασία των κατοίκων από τους βομβαρδισμούς.
Οι συμμετέχοντες, μεταξύ των οποίων ντόπιοι αλλά και επισκέπτες του νησιού, είχαν την ευκαιρία να ακούσουν μπροστά στην προτομή του Χιώτη ποιητή Φώτη Αγγουλέ, αλλά και στις παλιές εισόδους των καταφυγίων, για τον βομβαρδισμό της Χίου από τους Συμμάχους στις 16 Ιανουαρίου 1944.
Τότε, τέσσερα βρετανικά αεροσκάφη επιτέθηκαν με στόχο το «Τρίγωνο των Γερμανών» και τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις τους στο λιμάνι. Ωστόσο, από την επίθεση επλήγησαν πολλά σπίτια της πόλης, καθώς και η αυλή του 1ου Δημοτικού Σχολείου Χίου, δίπλα στο «Αρρένων».
Στις 26 Ιανουαρίου 1944 σκοτώθηκαν δύο νέοι κοντά στον Δημοτικό Κήπο, όπου βρισκόταν ένα από τα ελάχιστα υπόγεια καταφύγια της πόλης. Πολλοί κάτοικοι εγκατέλειψαν τη Χώρα, ενώ σχολεία και εργασίες διακόπηκαν.
Στην προτομή του ποιητή Φώτη Αγγουλέ, ο Κώστας Ζαφείρης αναφέρθηκε στους πρόσφυγες της Μέσης Ανατολής, ανάμεσα στους οποίους βρισκόταν και ο ίδιος ο ποιητής.
Παράλληλα, παρουσίασε την ιστορία της απόδρασης της Ευγενίας Λιναρή από το Νοσοκομείο Χίου, όπου κρατούνταν, επειδή ο σύζυγός της Σωτήρης Λιναρής ήταν αντιστασιακός.
Η απόδραση οργανώθηκε από το ΕΑΜ, με επικεφαλής τον Ιάσονα Καλαμπόκα, και με τη βοήθεια της αρχινοσοκόμας Ηρώς Βατάκη. Η Λιναρή κατάφερε τελικά να διαφύγει στη Μικρά Ασία, όπου κατευθύνθηκαν περίπου 22.500 Χιώτες που εγκατέλειψαν το νησί κατά τη διάρκεια της Κατοχής, προς την Κύπρο, τη Μέση Ανατολή και την Αφρική.
Τα συσσίτια και ο αγώνας κατά της πείνας
Επόμενος σταθμός ήταν τα Σχολεία Βουνακίου, τα οποία κατά τη διάρκεια της Κατοχής χρησιμοποιήθηκαν ως χώροι συσσιτίων.
Η διακοπή των εισαγωγών τροφίμων, η μείωση της παραγωγής και οι γερμανικές επιτάξεις προκάλεσαν σοβαρό λιμό στη Χίο, ιδιαίτερα τον χειμώνα του 1941-1942.
Στα Σχολεία Βουνακίου οργανώθηκαν σχολικά συσσίτια για εκατοντάδες παιδιά. Πρωταγωνιστικό ρόλο είχε ο διευθυντής του 3ου Δημοτικού Σχολείου Γεώργιος Βενιάδης, με τη βοήθεια του Μητροπολίτη Ιωακείμ Στρουμπή, τη συμβολή δωρεών και αργότερα την ανθρωπιστική βοήθεια του Ερυθρού Σταυρού.
Ο Ιωακείμ Στρουμπής είχε καλέσει, μέσα από επιστολές και δημοσιεύσεις στον τοπικό Τύπο, τους οικονομικά ισχυρότερους κατοίκους του νησιού να μην ενταχθούν στα συσσίτια και να προσφέρουν τη βοήθειά τους σε όσους είχαν ανάγκη.
Στον χώρο των Σχολείων Βουνακίου, οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να δουν ιστορικά κειμήλια, έγγραφα, αντικείμενα και φωτογραφίες παιδιών της Κατοχής, που περίμεναν στην ουρά για ένα πιάτο σούπα με ελάχιστα ρεβίθια.
Το μνημείο των εκτελεσθέντων στο Κοντάρι
Με δύο λεωφορεία μεταφέρθηκε η ομάδα του περιπάτου στο Μνημείο Εκτελεσθέντων Κατοχής στο Κοντάρι.
Από το 1941, οι γερμανικές αρχές επέβαλαν αυστηρές απαγορεύσεις, φυλακίσεις και εκτοπίσεις. Με την ανάπτυξη της Αντίστασης, η καταστολή εντάθηκε και από τον Φεβρουάριο του 1942 ξεκίνησαν οι εκτελέσεις αγωνιστών, έπειτα από αποφάσεις γερμανικών στρατοδικείων.
Στο σημερινό μνημείο είναι χαραγμένα τα ονόματα 16 Χιωτών που εκτελέστηκαν από το 1942 έως το 1944. Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης τηρήθηκε ενός λεπτού σιγή.
Η τραγωδία του πλοίου Wiril
Επιστρέφοντας στο λιμάνι, η ομάδα στάθηκε στο μνημείο του σουηδικού πλοίου Wiril.
Στις 7 Φεβρουαρίου 1944, έξι βρετανικά αεροσκάφη επιτέθηκαν στο πλοίο, το οποίο είχε ναυλωθεί από τον Διεθνή Ερυθρό Σταυρό και μετέφερε τρόφιμα για τη Χίο.
Παρά τα εμφανή διακριτικά του Ερυθρού Σταυρού, το πλοίο βομβαρδίστηκε και πολυβολήθηκε επανειλημμένα. Από την επίθεση σκοτώθηκαν 18 άνθρωποι, μεταξύ των οποίων και ο Σουηδός γιατρός Nils Erik Nilsson, ενώ περίπου 50 τραυματίστηκαν.
Το μεγαλύτερο μέρος του πολύτιμου φορτίου καταστράφηκε. Η επίσημη βρετανική ανακοίνωση ανέφερε ότι η επίθεση έγινε από λάθος, ενώ μέχρι σήμερα έχουν διατυπωθεί διάφορες ανεξακρίβωτες υποθέσεις.
Το «Τρίγωνο των Γερμανών» και η Απελευθέρωση
Ο ιστορικός περίπατος στάθηκε επίσης στη μεσαία πλευρά της Προκυμαίας της Χίου, στη συμβολή της με την οδό Κουντουριώτου, ώστε οι συμμετέχοντες να σχηματίσουν εικόνα για το λεγόμενο «Τρίγωνο των Γερμανών».
Στους τελευταίους μήνες της Κατοχής, οι γερμανικές δυνάμεις συγκεντρώθηκαν στην οχυρωμένη περιοχή, η οποία διέθετε πολυβολεία, συρματοπλέγματα, νάρκες και φυλασσόμενες εισόδους.
Εκεί βρίσκονταν το Διοικητήριο της Γερμανικής Διοίκησης, η Γκεστάπο και οι γερμανικές φυλακές στο σημερινό ΕΠΑΛ.
Η μεταφορά Χιωτών στο «Τρίγωνο» σήμαινε φυλάκιση και βασανιστήρια.
Η περιήγηση ολοκληρώθηκε στην Κεντρική Πλατεία της Χίου, όπου το απόγευμα της 10ης Σεπτεμβρίου 1944 πραγματοποιήθηκε μεγάλη συγκέντρωση κατοίκων της πόλης και των χωριών για τον εορτασμό του τέλους της Γερμανικής Κατοχής, που είχε διαρκέσει τρία χρόνια και τέσσερις μήνες.
Τα ξημερώματα της ίδιας ημέρας, ένοπλες ομάδες του ΕΛΑΣ εισήλθαν στην πόλη και κατευθύνθηκαν στο Δημαρχείο, όπου βρίσκονταν ο Δήμαρχος Απόστολος Αμύγδαλος, ο Μητροπολίτης Ιωακείμ Στρουμπής, ο γραμματέας του ΕΑΜ και Νομάρχης Ανδρέας Λοΐζος, ενημερώνοντας με τηλεγράφημα το Κάιρο ότι οι τελευταίες γερμανικές δυνάμεις είχαν εγκαταλείψει τη Χίο.
Ο περίπατος δεν αποτέλεσε απλώς μία επετειακή δράση. Ήταν μία προσπάθεια σύνδεσης της ιστορικής μνήμης με τον σύγχρονο πολιτισμό, αναδεικνύοντας τις εμπειρίες των ανθρώπων που έζησαν την Κατοχή, τις δυσκολίες, τον φόβο, αλλά και τον αγώνα και τον ηρωισμό που δεν πρέπει να ξεχαστούν.
Η δράση πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του 10ου Μουσικού Φεστιβάλ Χίου, το οποίο από την ίδρυσή του το 2017 συνδυάζει το μουσικό του πρόγραμμα με πολιτιστικές και εκπαιδευτικές δράσεις που συνομιλούν με την κοινωνική και πολιτιστική ταυτότητα του νησιού.
Το πρόγραμμα υλοποιείται από το Μουσικό Φεστιβάλ Χίου, με συγχρηματοδότηση από την Πρεσβεία της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας στην Αθήνα, μέσω πόρων του Ελληνογερμανικού Ταμείου για το Μέλλον.
Δημήτρης Ζαφείρης
Ακολουθήστε μας στο Google News. Μπείτε στην Viber ομάδα μας και δείτε όλες τις ειδήσεις από τη Χίο και το Βόρειο Αιγαίο.
facebook
youtube
instagram
X
