Την ανάγκη ανάληψης κοινών πρωτοβουλιών για την προστασία των Μαστιχοχωρίων και του μοναδικού φυτικού κεφαλαίου της νότιας Χίου από ενδεχόμενες επιπτώσεις έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, ανέδειξε η ευρεία σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε στα γραφεία της Ένωσης Μαστιχοπαραγωγών Χίου, με τη συμμετοχή των τοπικών βουλευτών, του γεωγραφικού Αντιπεριφερειάρχη, του Δημάρχου, καθώς και του Προέδρου και εκπροσώπων του Επιμελητηρίου Χίου και του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος.
Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε στον απόηχο της εφαρμογής του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, το οποίο έχει προκαλέσει έντονο προβληματισμό στην ΕΜΧ, κυρίως επειδή, κατά την εκτίμησή της, δεν υφίσταται ειδική και ρητή εξαίρεση για την ευρύτερη παραγωγική ζώνη των Μαστιχοχωρίων. Η Ένωση δεσμεύθηκε να αναλάβει κάθε δυνατή πρωτοβουλία για τη διαφύλαξη της περιοχής και της μαστιχοκαλλιέργειας, θέτοντας ταυτόχρονα στο επίκεντρο την απουσία ειδικής επιστημονικής τεκμηρίωσης για τις πιθανές συνέπειες τέτοιων εγκαταστάσεων.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται από την ΕΜΧ στο γεγονός ότι, σύμφωνα με το δελτίο Τύπου της, «μέχρι σήμερα δεν έχει εκδοθεί καμία επιστημονική ή περιβαλλοντική μελέτη η οποία να παρέχει τα αναγκαία εχέγγυα για την ασφάλεια της περιοχής και της μαστιχοκαλλιέργειας».
Τι άλλαξε στις 19 Αυγούστου
Το νέο χωροταξικό δεν αποτελεί πλέον σχέδιο προς συζήτηση. Τέθηκε σε ισχύ στις 19 Αυγούστου 2026, με την Υπουργική Απόφαση ΥΠΕΝ/ΔΝΕΠ/89998/3072/2026 και τη δημοσίευσή της στο ΦΕΚ Δ’ 694. Με την ίδια απόφαση καταργήθηκε το προηγούμενο ειδικό πλαίσιο του 2008, το οποίο επί σχεδόν 18 χρόνια αποτελούσε τη βασική χωροταξική αναφορά για την ανάπτυξη έργων ΑΠΕ στην Ελλάδα.
Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας παρουσιάζει το νέο πλαίσιο ως σημαντική αυστηροποίηση των κανόνων. Μεταξύ άλλων, εισάγονται νέες περιοχές αποκλεισμού, περιορισμοί για αιολικούς και φωτοβολταϊκούς σταθμούς και ειδικότερες προβλέψεις για τον νησιωτικό χώρο. Για τα αιολικά στα νησιά προβλέπεται, κατά κανόνα, μέγιστη κάλυψη εδάφους έως 4% ανά Δημοτική Ενότητα, ενώ κατά την περιβαλλοντική αδειοδότηση απαιτείται ειδική εξέταση της ένταξης του έργου στο τοπίο, του μεγέθους του και των επιπτώσεών του στις θέες και στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της κάθε περιοχής.
Ακριβώς σε αυτό το σημείο, όμως, εντοπίζεται η βασική διαφοροποίηση της τοπικής πλευράς. Η Ένωση Μαστιχοπαραγωγών Χίου δεν αρκείται στην εφαρμογή των γενικών κανόνων προστασίας που ισχύουν για ολόκληρη τη νησιωτική χώρα, αλλά ζητά ειδική αντιμετώπιση των Μαστιχοχωρίων, εξαιτίας της μοναδικότητας της παραγωγής και του ιδιαίτερου χαρακτήρα της περιοχής.
Η κρίσιμη διαφορά με την UNESCO
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω του καθεστώτος διεθνούς αναγνώρισης της μαστιχοκαλλιέργειας. Η τεχνογνωσία της καλλιέργειας της μαστίχας στη Χίο έχει εγγραφεί από το 2014 στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας της UNESCO.
Το νέο χωροταξικό, από την άλλη πλευρά, περιλαμβάνει στις περιοχές αποκλεισμού για αιολικές εγκαταστάσεις τα εγγεγραμμένα μνημεία στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, μαζί με τις κύριες και τις περιμετρικές ζώνες τους. Πρόκειται, όμως, για διαφορετική κατηγορία από την Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά, στην οποία έχει ενταχθεί η γνώση και η πρακτική της μαστιχοκαλλιέργειας. Στο κείμενο του νέου πλαισίου δεν προβλέπεται ειδική ονομαστική εξαίρεση των Μαστιχοχωρίων εξαιτίας αυτής της εγγραφής.
Αυτή ακριβώς η διάκριση βρίσκεται στον πυρήνα της σημερινής ανησυχίας. Για τους μαστιχοπαραγωγούς, η προστασία δεν μπορεί να περιορίζεται στους παραδοσιακούς οικισμούς, στα μεμονωμένα μνημεία ή σε ορισμένες προστατευόμενες εκτάσεις, αλλά θα πρέπει να περιλαμβάνει το ίδιο το παραγωγικό τοπίο μέσα στο οποίο αναπτύσσεται εδώ και αιώνες η μαστιχοκαλλιέργεια.
Η πρώτη αντίδραση πριν ακόμη από την έκδοση του ΦΕΚ
Οι ενστάσεις στη Χίο δεν εμφανίστηκαν μετά την έκδοση της υπουργικής απόφασης. Ήδη από τις 15 Ιουλίου 2026, το Δημοτικό Συμβούλιο Χίου, με την απόφαση 196/2026, είχε ζητήσει ειδική προστασία των παραγωγικών μαστιχώνων, της ζώνης ΠΟΠ, των αναβαθμίδων και του ευρύτερου τοπίου των Μαστιχοχωρίων, με αξιοποίηση συγκεκριμένων γεωχωρικών δεδομένων και όχι μόνο γενικών κατηγοριών χρήσης ή κάλυψης γης.
Στην ίδια απόφαση υπογραμμιζόταν χαρακτηριστικά ότι «η μαστιχοκαλλιέργεια δεν αποτελεί μια συνήθη γεωργική δραστηριότητα», αλλά συνδέεται άμεσα με την οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική ταυτότητα της Χίου. Το Δημοτικό Συμβούλιο είχε επίσης ζητήσει αυστηρότερη αντιμετώπιση μεγάλων εγκαταστάσεων αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας σε γη που συνδέεται με προϊόντα μοναδικής φύσεως, όπως η μαστίχα.
Η ΕΜΧ, σε τοποθέτησή της μετά τη θεσμοθέτηση του πλαισίου, υποστήριξε ότι τα Μαστιχοχώρια εξακολουθούν να μην διαθέτουν την ειδική εξαίρεση που ζητήθηκε και ανέφερε ότι, στο ακραίο σενάριο εξάντλησης των προβλεπόμενων ορίων κάλυψης, θα μπορούσε να επηρεαστεί έκταση της τάξης των 8.000 στρεμμάτων. Πρόκειται για εκτίμηση της Ένωσης και όχι για ήδη εγκεκριμένη χωροθέτηση συγκεκριμένου έργου.
Από το χωροταξικό του 2008 στο νέο καθεστώς
Η σημερινή συζήτηση έχει βαθύτερες ρίζες. Το πρώτο Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού για τις ΑΠΕ θεσπίστηκε τον Δεκέμβριο του 2008, με την απόφαση 49828/2008. Εκείνο το πλαίσιο έθεσε για πρώτη φορά ενιαίους εθνικούς κανόνες χωροθέτησης έργων ανανεώσιμης ενέργειας, καθορίζοντας περιοχές καταλληλότητας, περιοχές αποκλεισμού και κριτήρια φέρουσας ικανότητας.
Για τη Χίο υπήρχε, μάλιστα, μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα πρόβλεψη. Το πλαίσιο του 2008 ανέφερε ρητά ότι δεν κρινόταν αναγκαία η τροποποίηση δύο προεδρικών διαταγμάτων του 2003 για τις Ζώνες Οικιστικού Ελέγχου του νησιού. Το ένα από αυτά αφορούσε τις τότε περιοχές των Δήμων Μαστιχοχωρίων και Ιωνίας, δηλαδή ένα μεγάλο τμήμα της σημερινής παραγωγικής ζώνης της νότιας Χίου.
Το στοιχείο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σήμερα, καθώς αποδεικνύει ότι η χωρική ιδιαιτερότητα των Μαστιχοχωρίων και το ειδικό καθεστώς χρήσεων γης στην περιοχή δεν αποτελούν καινούργιο ζήτημα. Η σχέση ανάμεσα στην ενεργειακή ανάπτυξη και στις ειδικές χρήσεις της νότιας Χίου απασχολεί τον χωροταξικό σχεδιασμό εδώ και περισσότερες από δύο δεκαετίες.
Η «Αιγαία Ζεύξη» και η παλαιότερη συζήτηση για τα μεγάλα αιολικά
Η συζήτηση γύρω από μεγάλης κλίμακας αιολικές επενδύσεις στη Χίο είχε οξυνθεί ήδη στις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας. Χαρακτηριστική ήταν η επένδυση με την ονομασία «Αιγαία Ζεύξη», η οποία προέβλεπε συνολικά 28 αιολικά πάρκα σε Χίο, Λέσβο και Λήμνο, με 353 ανεμογεννήτριες και συνολική ισχύ 706 MW, σε συνδυασμό με υποθαλάσσια ηλεκτρική διασύνδεση με την ηπειρωτική χώρα.
Η κλίμακα εκείνου του σχεδιασμού προκάλεσε εκτεταμένο διάλογο στο Βόρειο Αιγαίο γύρω από τη φέρουσα ικανότητα των νησιών, το τοπίο, τις επιπτώσεις στις υφιστάμενες παραγωγικές δραστηριότητες και το κατά πόσο τα μεγάλα ενεργειακά έργα μπορούν να ενταχθούν χωρίς να αλλοιώσουν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα των νησιωτικών περιοχών. Η σημερινή αντιπαράθεση γύρω από τα Μαστιχοχώρια, συνεπώς, επαναφέρει ένα ερώτημα που η Χίος έχει αντιμετωπίσει και κατά το παρελθόν: ποιο είναι το όριο ανάμεσα στην αξιοποίηση του αιολικού δυναμικού και στην προστασία ενός μοναδικού παραγωγικού και πολιτιστικού τοπίου.
Το τραύμα των πυρκαγιών του 2012 και του 2016
Στην ιδιαίτερη ευαισθησία των μαστιχοπαραγωγών απέναντι σε οποιαδήποτε παρέμβαση στο φυτικό κεφάλαιο προστίθεται και η πρόσφατη ιστορία των μεγάλων πυρκαγιών στη νότια Χίο.
Το 2012 η καταστροφική πυρκαγιά του Αυγούστου έκαψε περίπου 145.890 στρέμματα δασικής και καλλιεργήσιμης γης, ενώ οι πρώτες αποτιμήσεις της εποχής έκαναν λόγο για σοβαρό πλήγμα σε περίπου 40% των μαστιχοκαλλιεργειών στις πληγείσες περιοχές. Χωριά όπως το Πυργί, τα Αρμόλια, η Ελάτα, η Βέσσα, το Λιθί και οι Ολύμποι βρέθηκαν αντιμέτωπα με μεγάλες απώλειες στο παραγωγικό κεφάλαιο.
Τέσσερα χρόνια αργότερα, τον Ιούλιο του 2016, τα Μαστιχοχώρια επλήγησαν ξανά. Η οικολογική αποτίμηση της πυρκαγιάς κατέγραψε καμένη έκταση 43.431 στρεμμάτων στην περιοχή, με τις φλόγες να επηρεάζουν μεταξύ άλλων τις ζώνες της Βέσσας, της Ελάτας, των Μεστών και του Λιθίου. Οι επαναλαμβανόμενες καταστροφές έχουν καταστήσει την προστασία του φυτικού κεφαλαίου ζήτημα με ιδιαίτερο οικονομικό και κοινωνικό βάρος για τη νότια Χίο.
Αυτό το ιστορικό εξηγεί και γιατί η συζήτηση για τον κίνδυνο πυρκαγιάς ή για οποιαδήποτε πρόσθετη επιβάρυνση του οικοσυστήματος αντιμετωπίζεται από την ΕΜΧ με αυξημένη επιφυλακτικότητα. Η σύνδεση, ωστόσο, ενός συγκεκριμένου έργου ΑΠΕ με συγκεκριμένο περιβαλλοντικό κίνδυνο αποτελεί ζήτημα που απαιτεί επιστημονική και περιβαλλοντική αξιολόγηση κατά περίπτωση και δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη εκ των προτέρων.
Δύο διαφορετικές αναγνώσεις του ίδιου πλαισίου
Στην ουσία, η αντιπαράθεση δεν αφορά το εάν το νέο χωροταξικό διαθέτει περισσότερες περιβαλλοντικές ασφαλιστικές δικλείδες από εκείνο του 2008. Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας επισημαίνει ότι το νέο πλαίσιο διευρύνει τις περιοχές αποκλεισμού, προστατεύει τοπία και πολιτιστικούς πόρους και επιβάλλει αυστηρότερη αξιολόγηση των αιολικών έργων στα νησιά.
Η θέση της ΕΜΧ, όμως, κινείται σε διαφορετικό επίπεδο: υποστηρίζει ότι η γενική προστασία δεν επαρκεί για μια περιοχή όπου παράγεται ένα μοναδικό προϊόν, άρρηκτα δεμένο με το μικροκλίμα, το τοπίο, τις αναβαθμίδες, την παραδοσιακή γνώση και την οικονομική ζωή ολόκληρων χωριών. Για τον λόγο αυτό ζητείται ειδική χωρική θωράκιση και προηγούμενη επιστημονική τεκμηρίωση, αντί η προστασία να εξαρτάται αποκλειστικά από την περιβαλλοντική αξιολόγηση κάθε μεμονωμένης επένδυσης.
Ακολουθήστε μας στο Google News. Μπείτε στην Viber ομάδα μας και δείτε όλες τις ειδήσεις από τη Χίο και το Βόρειο Αιγαίο.
facebook
youtube
instagram
X
